İsrail ordusu, Lübnan'ı hedef almaya devam ediyor. Lübnan Sağlık Bakanlığı'na göre; Bekaa Vadisi'ndeki Sohmor köyüne düzenlenen saldırıda biri çocuk 5 kişi hayatını kaybetti. Lübnan'ın resmi haber ajansı NNA, ülkenin güneyindeki Rashidieh bölgesindeki saldırılarda Filistin uyruklu iki kişinin öldüğünü bildirdi.

Müzakerelerin ana konusu Lübnan
ABD Başkan Yardımcısı James David Vance bugün İsviçre'de yapılacak olan ABD ile İran arasındaki barış müzakerelerine ilişkin yaptığı açıklamada, "Nükleer mesele konusunda ve Lübnan'daki ateşkes meselesinde ilerleme kaydedeceğimizi düşünüyorum. Bana göre odaklanacağımız iki büyük konu bunlar olacak" demişti.

Trump, İsrail'in saldırılarını kontrol altına alabileceğini söylemişti
ABD Başkanı Donald Trump ise dün İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile ilişkisinin nasıl olduğu yönündeki soruya, "Güzel, ancak biraz mantıklı davranmasını sağlamalıyız" cevabını vermişti. "İsrail'in Lübnan'a yönelik saldırılarını kontrol altına alabilecek misiniz?" sorusu üzerine ise ABD Başkanı Trump, "Evet, alabileceğim. Bana çok büyük saygı duyuyorlar ve ne dersem onu yapıyorlar. Bunu unutmayın. Eğer Obama döneminde yapılan İran nükleer anlaşmasını sonlandırmamış ve 10 ay önce B-2 bombardıman uçaklarıyla İran'ın nükleer tesislerine saldırmamış olsaydım, bugün İsrail diye bir yer olmazdı" ifadelerini kullanmıştı.

California Üniversitesinden felsefe profesörü Eric Schwitzgebel ve Lizbon Üniversitesinden Jeremy Pober tarafından kaleme alınan çalışmada, bilincin var olabilmesi için Dünya’da evrimleşen biyolojik yapıya bağımlı olunmadığı ileri sürülüyor. Araştırmacılar egzotik uzaylı zihinlerinin kesin olarak var olduğunu iddia etmiyor; ancak bilincin, sadece bizimki gibi kimyasal reçetelere hapsolamayacak kadar esnek bir yapıda olduğunun altını çiziyor.

Maddenin ötesindeki esneklik: "Taşıyıcı Esnekliği"
Felsefecilerin bu çarpıcı argümanı, "taşıyıcı esnekliği" adı verilen felsefi bir kavrama dayanıyor. Bir işlev ya da özelliğin farklı malzemelerle de yerine getirilebilmesi, onun bu esnekliğe sahip olduğunu gösteriyor. Örneğin, bir bardağın camdan veya plastikten yapılması onun su tutma işlevini değiştirmediği gibi, bilincin de birden fazla fiziksel mekanizmada hayat bulabileceği belirtiliyor.

Bu yaklaşım gözlemlenebilir evrenin devasa boyutlarına uyarlandığında, kozmos tarihi boyunca gelişmiş davranış kalıplarına sahip en az bin dış gezegen medeniyetinin var olmuş olabileceği tahmin ediliyor. Hayatın çok farklı kimyasal koşullar altında yeşerebildiği bu kadar geniş bir evrende, her başarılı canlının tıpatıp aynı biyokimyasal formülü (karbon tabanlı organik moleküller) seçmiş olmasının mantıken çok zayıf bir ihtimal olduğu vurgulanıyor.

Dünyamerkezci yanılgı ve insan kibri
Gökbilim tarihindeki her büyük keşif, insanlığı evrenin merkezinden biraz daha uzaklaştırarak ona daha mütevazı bir yer ayırdı. Araştırmacılar bu felsefi dersi zihnin kendisine de uygulayarak "bilincin Kopernik ilkesi" ifadesini kullanıyorlar. Farkındalığın yalnızca insan benzeri canlılara ait olduğunu varsaymanın dünyamerkezci bir yanılgı ve temelsiz bir kibir olduğu ifade ediliyor.

Yapay zeka gerçekten "uyanabilir" mi?
Konu kaçınılmaz olarak yapay zekaya geldiğinde ise araştırmacılar tam bir uzlaşıya varamıyor. Bazı sistemlerin işlevsel olarak esnek olmasının, her yapay yapının otomatik olarak bilince ulaşabileceği anlamına gelmeyeceği; bugünkü silikon teknolojisinin bunu başarmak için yetersiz kalabileceği uyarısı yapılıyor.

Ancak insan biyolojisi şartından vazgeçildiğinde, silikon tabanlı sistemleri tamamen saf dışı bırakmanın da felsefi olarak zorlaştığı kabul ediliyor. Uzmanlar, asıl önemli sorunun bir makinenin insan beynini ne kadar kusursuz taklit edebileceği değil, hangi tür fiziksel ve mimari sistemlerin gerçek anlamda bir "uyanış" yaşayabileceği olduğunu belirtiyor.

"İsrail halkı evine döndü ve İsrail halkı sonsuza dek burada kalacak. Çünkü bu topraklar bizim. Bizim toprağımız. Geri döndük; geldiğimiz yere, atalarımızın yürüdüğü o yola geri döndük."

Diplomatik krizin ortasında milliyetçi söylem
Trump yönetiminin bölgede kalıcı barışı tesis etmek adına başlattığı 60 günlük diplomatik takvimin işlediği ve ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in İsrail kabinesine yönelik "Amerikan silahlarıyla dünyadaki tek müttefikinize saldırmayın" uyarısında bulunduğu bir dönemde gelen bu açıklama dikkat çekti.

Uluslararası basında, Netanyahu'nun bu çıkışıyla hem kabinesindeki aşırı sağcı ortaklarına güvence vermeyi hem de Washington'dan gelen "operasyonları durdurun ve geri adım atın" baskılarına karşı tavizsiz bir duruş sergilemeyi hedeflediği yorumları yapılıyor.

Saat 06.30 sularında Arab Salim kasabasına düzenlenen iki ayrı hava saldırısında 3 kişi yaşamını yitirdi. Eş zamanlı olarak Deir el-Zahrani kasabasına gerçekleştirilen bir diğer bombardımanda ise 1 kişi can verdi. Bölgedeki hareketlilik sürerken, saat 07.30 civarında Al-Duwayr kasabasında seyir halindeki bir motosikletin hedef alınması sonucu 1 kişinin daha hayatını kaybetmesiyle toplam can kaybı 5'e yükseldi.

Dün resmen yürürlüğe girmişti
Bölgede tansiyonun tehlikeli boyutta tırmanmasının ardından dün ABD'li yetkililer devreye girmiş; İsrail ve Hizbullah'ın yeni bir ateşkes üzerinde mutabakata vardığını açıklamıştı. Söz konusu ateşkes anlaşması, dün Türkiye saati ile 16.00 itibarıyla resmen yürürlüğe girmişti.

Ancak sahada gerçekleştirilen bu son ölümcül saldırılar, Trump yönetiminin bölgede kalıcı barışı sağlama adına başlattığı 60 günlük diplomatik takvimin ve ateşkesin geleceğini ilk günden ciddi şekilde tehlikeye attı.

"Evet, alabileceğim. Bana çok büyük saygı duyuyorlar ve ne dersem onu yapıyorlar. Bunu unutmayın. Eğer Obama döneminde yapılan nükleer anlaşmayı sonlandırmamış ve 10 ay önce B-2 bombardıman uçaklarıyla İran’ın nükleer tesislerine saldırmamış olsaydım, bugün İsrail diye bir yer olmazdı."

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile ilişkilerinin iyi olduğunu da ekleyen ABD Başkanı, "Güzel, ancak biraz mantıklı davranmasını sağlamalıyız" diyerek sitemkar bir mesaj vermeyi de ihmal etmedi.

"Hamaney'i ben öldürdüm, rejim fiilen değişti"
İran ile varılan son mutabakatı Tahran açısından "kayıtsız şartsız teslimiyet" olarak nitelendiren Trump, askeri operasyonların neticelerine dair çarpıcı iddialar ortaya attı. Önceki ABD yönetimlerinin aksine İran'a çok ağır darbeler vurduklarını belirten Trump, "Ali Hamaney'i ben öldürdüm. Ve maalesef oğlu Mücteba Hamaney’i de yaraladım. Kendisiyle tanışmadım ama ağır yaralı olmasına rağmen onda da belli bir cesaret var" dedi.

İran'ın askeri kapasitesinin neredeyse tamamen yok edildiğini öne süren Trump, "Hiç uçakları kalmadı, 200 taneydi hepsi yok oldu. 159 gemiden oluşan donanmaları ise denizin dibinde. Üst düzey yöneticiler gitti. Aslında bu bir rejim değişikliğidir. Şimdi en zeki grup olduğunu düşündüğüm üçüncü bir tabakayla uğraşıyoruz" şeklinde konuştu.

Süleymani suikastı itirafı: "İsrail son anda geri çekildi"
Kendi döneminde öldürülen İranlı General Kasım Süleymani operasyonuna da değinen Trump, harekatın perde arkasına dair bir de itirafta bulundu:

"Normalde bu operasyonu İsrail'le birlikte yapmamız gerekirdi. Üzerinde 30 gün çalıştık. Ancak onu öldürdüğümde İsrail son anda geri çekildi. Süleymani, vurup düşürmeyeceğimizi bildiği için sivil yolcu uçaklarıyla seyahat ediyordu. Bu operasyon Ortadoğu tarihindeki en büyük anlardan biriydi çünkü o, son 100 yılın en çok korkulan adamıydı."

"Körfez ülkelerini kucağıma ittiler"
Savaşın ilk haftasında İran füzelerinin Suudi Arabistan, Katar, BAE, Kuveyt ve Bahreyn'e düşmesine çok şaşırdığını aktaran Trump, bu durumun ABD'nin diplomatik elini güçlendirdiğini söyledi. Trump, "Bu saldırılar ne işe yaradı biliyor musunuz? O 5 ülkeyi doğrudan benim kucağıma itti. Harikaydılar" dedi.

Anlaşma sağlandıktan sonra borsanın binlerce puan yükseldiğini ve petrol fiyatlarının düştüğünü hatırlatan Trump, operasyonları sürdürmesini isteyen sertlik yanlısı danışmanlarına da tepki gösterdi: "Daha sert olabilmemin tek yolu orayı haftalarca bombalamaya devam etmekti. Peki bu bize ne kazandırırdı? Ben insanları öldürme peşinde değilim. En büyük kazancımız, İran'ın asla nükleer silaha sahip olamayacak olmasıdır."

"Sırada Küba var ama petrolü yok"
İran ve Venezuela operasyonlarını kıyaslayan Trump, silah gücü açısından İran hamlesinin çok daha büyük olduğunu vurguladı. "İran'dan sonra sıra Küba'ya gelecek mi?" sorusu üzerine ise Trump, Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun bu konuyla yakından ilgilendiğini belirtti. Küba'yı askeri müdahalede bulunulan Venezuela'dan ayıran en büyük farkı da açıklayan Trump, "Aradaki fark şu; Venezuela'nın petrolü var, Küba'nın ise yok. Ancak Küba'nın da çok güzel toprakları ve harika bir kıyı şeridi var" diyerek esnek bir politika izleyeceklerinin sinyalini verdi.

Adı açıklanmayan bir ABD’li yetkili, İsrail ve Hizbullah'ın bugün yerel saatle 16.00'da başlayacak bir ateşkes konusunda anlaştığını söylemişti. ABD'li yetkili, Hizbullah ve İsrail'in ABD ile Katarlı müzakerecilerin ve İran'ın yardımıyla anlaşmaya vardığını dile getirerek, "Bugün erken saatlerde yaşanan karşılıklı saldırıdan sonra İsrail ve Hizbullah'ın şu anda ateşkes halinde olduğunu anlıyoruz" demişti.

Beyaz Saray tarafından gece saatlerinde yapılan açıklamada ise, İsviçre'deki görüşmede ABD heyetine başkanlık edecek olan ABD Başkan Yardımcısı James David Vance'in İsviçre seyahatinin iptal edildiği bildirilerek, “Başkan Yardımcısı’nın basın toplantısında da belirttiği gibi, yaklaşan teknik görüşmelere ilişkin planlar henüz kesinleşmedi ve ABD heyeti, ilk fırsatta yola çıkmaya hazır. Ancak bu müzakerelerin lojistik düzenlemeleri hiçbir zaman basit ya da öngörülebilir olmamıştır. Şu an itibarıyla Başkan Yardımcısı bu gece yola çıkmayacak. Sonraki adımlarla ilgili somut bir gelişme olur olmaz sizleri bilgilendireceğiz. Teknik görüşmelerin bir an önce başlamasını sabırsızlıkla bekliyoruz” dedi.

İran tarafından ise görüşmenin iptaline dair henüz resmi bir açıklama yapılmadı. İran basını, Beyaz Saray'ın açıklamasından önce İranlı müzakerecilerin öncelikle ABD'nin anlaşmayı uygulamaya koyduğuna dair işaretler görmek istediğini ve İran heyetinin İsviçre'ye gidip gitmeyeceğinin netleşmediğini aktarmıştı.

İmza töreni iptal edilmişti
İsviçre Dışişleri Bakanlığı dün yaptığı açıklamada, İran ve ABD arasındaki mutabakat zaptının İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve ABD Başkanı Donald Trump tarafından imzalanarak yürürlüğe girmesinin ardından İsviçre'de yapılması beklenen imza töreninin iptal edildiğini açıklamıştı. Bakanlık, heyetlerin bugün ilk tur müzakereler için bir araya geleceği ifade etmiş, "Mevcut durum, ABD ve İran'ın arabulucu ülkeler Pakistan ve Katar ile sürece dahil diğer ülkelerle birlikte yarın Bürgenstock'ta anlaşmanın uygulanmasına ilişkin ilk müzakereleri gerçekleştirmek üzere bir araya gelmesidir" demişti.

Hazine Bakanlığı’ndan dev petrol ve bankacılık muafiyeti
Washington kulislerinden sızan bilgilere göre, 60 günlük bu kritik süreçte küresel piyasaları en çok rahatlatacak adımlar ekonomik cephede atılıyor. Mutabakatın 10. ve 11. maddeleri uyarınca şu adımlar öne çıkıyor:

• Petrol ve Denizcilik: ABD Hazine Bakanlığı, küresel ekonomiyi canlandırmak ve arz krizini çözmek adına İran ham petrolü, petrol türevleri ve deniz bankacılığına yönelik yaptırımlara geniş kapsamlı muafiyetler getirmeye başladı.

• Bölgesel Diplomasi Dönüşümü: Uluslararası düşünce kuruluşları ve akademisyenler, bu adımı sadece bir "diplomasi zaferi" olarak görmüyor; sürecin yönetimini üstlenen Pakistan, Katar, Türkiye, Mısır ve Suudi Arabistan ittifakının küresel arabuluculuk rolünde tarihi bir güç dönüşümü yaşadığına dikkat çekiyor.

JD Vance’ten İsrail’e ağır yaylım ateşi: "Dünyadaki tek müttefikinize saldırmayın"
Mutabakat metninin Lübnan dahil tüm cephelerde askeri operasyonların durdurulmasını şart koşması, Tel Aviv yönetiminde ciddi çatlaklara ve tepkilere yol açmıştı. Trump yönetiminin barış hamlesini eleştiren İsrailli kabine üyelerine yanıtı, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance çok sert bir üslupla verdi.

İsrail hükümetine adeta para ve silah musluklarını hatırlatan Vance, şu ifadeleri kullandı:

"Eğer İsrail kabinesinde olsaydım, dünyadaki tek müttefikime saldırmaya kalkışmazdım. Unutmasınlar ki; bugün İsrail'i koruyan ve sahada kullanılan silahların çok büyük bir kısmı Amerikan vergi mükelleflerinin parasıyla finanse ediliyor. Ayrıca, İsrail'in operasyonlarında bu denli sivilin hayatını kaybetmesi artık kesinlikle kabul edilemez bir noktadır."

Trump sabote edilmesini istemiyor
Beyaz Saray kaynakları, Başkan Donald Trump’ın bu 60 günlük süreçte ne pahasına olursa olsun net bir netice almak istediğini ve İsrail’in aşırı sağcı kabine üyeleri tarafından barış sürecinin baltalanmasına izin vermeyeceğini belirtiyor. Önümüzdeki günlerde İsviçre’de kurulacak olan teknik masadan çıkacak kararlar, sadece iki ülkenin değil, tüm Ortadoğu jeopolitiğinin önümüzdeki otuz yılını şekillendirecek.

Geleneksel aşılara göre yüzde 27 daha etkili
Nobel Ödüllü mRNA teknolojisiyle geliştirilen bu yeni aşı, üretim hızıyla geleneksel aşılara büyük bir fark atıyor. Uzmanlar, bu hızın sürekli mutasyona uğrayan griple mücadelede, virüs suşlarına (alt türlerine) karşı anında etkili dozlar hazırlamakta devrim niteliğinde bir avantaj sağlayacağını belirtiyor.

Yaklaşık 40 bin kişinin katılımıyla gerçekleştirilen geniş kapsamlı klinik çalışmalarda, Moderna'nın geliştirdiği bu aşının, mevcut rutin grip aşılarına kıyasla grip vakalarını yaklaşık yüzde 27 oranında daha fazla azalttığı gözlendi.

Hedef yaşlı nüfusta güçlü bağışıklık
Grip nedeniyle her yıl on binlerce can kaybının yaşandığı ABD'de, yeni aşının öncelikle en savunmasız grup olan ileri yaştaki bireylerde kullanılması planlanıyor. Şirket, aşının 50-64 yaş aralığındakiler için tam onay almasını, 65 yaş ve üzeri için ise ek testler devam ederken acil kullanım izni verilmesini talep etti. Uzmanlar, özellikle ileri yaştaki bireylerde ortaya çıkan güçlü bağışıklık yanıtının oldukça umut verici olduğunu vurguladı.

Görülen yan etkiler bağışıklık sisteminin çalıştığına işaret
Yapılan detaylı incelemelerde aşıya bağlı büyük bir güvenlik problemiyle karşılaşılmadı. Enjeksiyon yapılan bölgede ağrı, ateş, baş ağrısı ve halsizlik gibi geçici reaksiyonların, mevcut grip aşılarına kıyasla biraz daha sık görüldüğü aktarıldı. FDA yetkilileri bu durumun mRNA aşıları için gayet tipik ve normal olduğunu belirtirken; uzmanlar, ortaya çıkan bu geçici belirtilerin bağışıklık sisteminin aşıya başarıyla reaksiyon verdiğinin bir göstergesi olduğunu ifade etti.

Aşı resmi onay aldığı takdirde Moderna, 65 yaş üzeri 400 bin kişinin katılımıyla iki yıl sürecek geniş kapsamlı bir takip çalışması daha yürütecek.

ABD ordusu, Karayip Denizi ve Doğu Pasifik'te uyuşturucu kaçakçılığı yaptığı tespit edilen tekneleri hedef almaya devam ediyor. ABD Güney Komutanlığı’ndan (SOUTHCOM) yapılan açıklamada, Güney Mızrağı Operasyonu’nu yürüten ortak görev gücünün SOUTHCOM Komutanı Orgeneral Francis L. Donovan'ın talimatıyla, "terör örgütü" olarak belirlenmiş organizasyonlara ait bir tekneye daha saldırı düzenlediği bildirildi. Elde edilen istihbaratın hedef alınan teknenin Doğu Pasifik'teki bilinen bir kaçakçılık rotasında uyuşturucu taşıdığını doğruladığı vurgulanarak, "Bu saldırıda 3 erkek narko-terörist öldürülmüş, operasyon sırasında hiçbir ABD personeli zarar görmemiştir" ifadeleri kullanıldı.

SSB Başkan Yardımcısı Gökhan Uçar'ın gözlemci olarak katıldığı SSB standındaki tören, Türk ve İspanyol askeri sanayii temsilcilerinin yoğun katılımıyla gerçekleştirildi.

KOBİ'ler küresel tedarik zincirine entegre edilecek
Atılan imzaların en stratejik ayağını, Türkiye ile İspanya arasındaki savunma sanayii KOBİ'lerinin iş birliğini artırmayı hedefleyen "İyi Niyet Anlaşması" (MoU) oluşturdu. Protokol; OSTİM Savunma ve Havacılık Kümelenmesi (OSSA) Yönetim Kurulu Başkanı İbrahim Yarsan ile Valencia Hükümeti Sanayi Bakan Yardımcısı Felipe Carrasco arasında imzalandı.

Anlaşma kapsamında, Türk KOBİ'lerinin yüksek imalat ve teknoloji kabiliyetleri, İspanyol ana sanayi üreticilerinin ihtiyaçları ve küresel tedarik zinciri ağlarıyla doğrudan ve dinamik bir şekilde entegre edilecek.

"Sadece ticari bir bağ değil, teknoloji köprüsü" OSSA Yönetim Kurulu Başkanı İbrahim Yarsan imza töreninde yaptığı açıklamada, "SSB’nin himayelerinde gerçekleşen bu imza, iki ülke arasında sadece ticari bir bağ değil, aynı zamanda uzun vadeli bir teknoloji ve ortak üretim köprüsü kuracaktır. Bu ortak irade, üye firmalarımızın ihracat potansiyeline doğrudan katkı sunacak" dedi.

Endüstriyel iş birliği günleri Valencia'ya taşınıyor
Günün ikinci protokolü ise fuarcılık ve organizasyonel tecrübelerin birleştirilmesi amacıyla NGF Fuarcılık AŞ Genel Müdürü Erdal Usta ile Feria Valencia Genel Müdürü Mariano Clemente arasında atıldı.

14 maddelik tarihi yol haritası netleşti
Dünyanın derin bir nefes almasını sağlayan ve İsviçre'de yapılacak nihai imza töreni öncesi yasal zemini oluşturan 14 maddelik İslamabad Mutabakatı'nın öne çıkan can alıcı maddeleri şunlar oldu:

• Savaşın Sonu: İran ve ABD; Lübnan da dahil olmak üzere tüm cephelerdeki askeri operasyonları derhal ve kalıcı olarak sonlandıracak, birbirlerine karşı güç kullanmayacak.

• Hürmüz ve Abluka: İran, Hürmüz Boğazı'nı ticari gemi trafiğine hemen açacak; ABD ise İran limanlarına uyguladığı deniz ablukasını derhal kaldıracak.

• Mali Paket ve Dondurulan Varlıklar: İran'ın uluslararası sistemde dondurulan tüm varlıkları serbest bırakılacak. Ayrıca ABD ve ortakları, İran'ın yeniden yapılanması için en az 300 milyar dolarlık bir ekonomik kalkınma planı hazırlayacak.

• 60 Günlük Diplomatik Takvim: Taraflar, mutabakat zaptının devreye girmesinin ardından nihai ve kalıcı bir barış anlaşmasına varmak için en fazla 60 gün sürecek sıkı bir müzakere takvimi yürütecek. Final metni, BM Güvenlik Konseyi'nin bağlayıcı kararıyla taçlandırılacak.

Liderlerden ilk açıklamalar: Zafer ilanları ve temkinli tehditler
İmzaların hemen ardından iki başkentten de iç siyasete ve dünyaya yönelik çok farklı tonda mesajlar yükseldi.

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf: "Dünyanın askeri ve ekonomik olarak bir numaralı gücü, İsrail'i de yanına alarak karşımıza çıktı. Ancak sahada geri adım atmadık ve düşmanın belirlediği 9 hedefe de ulaşmasını engelledik. Bu müzakere, sahadaki askeri zaferimizin diplomatik masaya yansımasıdır. ABD ve Siyonist rejimi yendik."

ABD Başkanı Donald Trump: "Bu çok güçlü ve net bir mutabakat zaptı. Ancak herkes şunu bilsin; eğer anlaşmayı beğenmezsem, söz verilen maddelere uygun davranmazlarsa geri dönüp onları vurmaya, başlarına bomba atmaya devam ederiz. Uygun davranmak zorundalar."

İki dilli garanti krizi çözdü
İran Dışişleri Bakanlığı, metnin sadece İngilizce olması durumunda batılı ülkeler tarafından gelecekte "öznel ve manipülatif çeviriler" yapılabileceği endişesiyle bastırdı. Yapılan yoğun diplomatik baskılar sonucunda tarihi belge, İran’ın talebi doğrultusunda hem İngilizce hem de Farsça olmak üzere iki resmi dilde eşit hukuki bağlayıcılıkla imzalandı.

Küresel petrol tedarik zincirini rahatlatacak olan bu gelişmeyle birlikte, Hürmüz Boğazı'ndaki tanker trafiğinin önümüzdeki günlerde tamamen normal seviyelere dönmesi bekleniyor.

İlk somut hamleler: Hürmüz açılıyor, abluka kalkıyor
Anlaşmanın en üst düzeyde imzalanmasının tarafların çözüme olan sadakatini gösterdiğini belirten Başbakan Şerif, sahada anlık olarak devreye girecek olan can simidi maddeleri şu sözlerle özetledi:

"İslamabad Mutabakatı derhal yürürlüğe girecek. Bu doğrultuda atılacak ilk adım olarak İran, küresel ticaretin kalbi konumundaki Hürmüz Boğazı’nı hemen yeniden açacak; ABD ise bölgedeki deniz ablukasını derhal kaldıracaktır."

Perde arkasındaki dev kadrolar: Trump ve Pezeşkiyan’ın kurmayları
Başbakan Şerif, aylardır gizlilikle yürütülen ve bölgeyi yıkıcı bir eşikten döndüren mekik diplomasisinin perde arkasındaki aktörleri de tek tek zikrederek teşekkürlerini sundu:

• ABD Kanadı: Yıkıcı sonuçların önüne geçen ABD Başkanı Donald Trump'a teşekkür eden Şerif; ABD Başkan Yardımcısı J.D. Vance, Trump’ın Ortadoğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve kriz yönetiminde kritik roller üstlenen Jared Kushner’ın aralarında bulunduğu ABD müzakere ekibinin sabrını ve yorulmak bilmeyen çabalarını takdir etti.

• İran Kanadı: İran’ın dini lideri Mücteba Hamaney ve İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın devlet adamlığı vizyonuna vurgu yapan Pakistan Başbakanı; süreci sabırla yöneten İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf, Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ve İçişleri Bakanı İskender Momeni’den oluşan İran heyetinin azmini övdü.

• Pakistan Ordusu: Şerif, diplomatik zeminin hazırlanmasında ve askeri kanalların açık tutulmasında Pakistan Genelkurmay Başkanı Orgeneral Asım Münir’in süreçte belirleyici ve kritik bir rol oynadığını hatırlattı.

Türkiye ve bölge liderlerine yüksek takdir
Uluslararası arabuluculuk ağının başarısına dikkat çeken Şahbaz Şerif, sürecin tıkanma noktalarında köprü vazifesi gören bölge devletlerine parantez açtı. Bu noktaya ulaşılmasında Katar liderliğinin gösterdiği samimi çabaları ve yapıcı tutumu özellikle takdir ettiğini belirten Şerif; Türkiye, Suudi Arabistan ve Mısır liderliklerine de üstlendikleri vazgeçilmez roller ve sağladıkları paha biçilmez katkılardan dolayı en yüksek şükranlarını sundu.

Şerif, bu tarihi Mutabakat Zaptı’nın tüm dünya ve Ortadoğu coğrafyası için daha fazla anlayış, karşılıklı saygı ve ortak refahın kalıcı, sarsılmaz bir temelini oluşturması temennisiyle açıklamasını sonlandırdı.

ABD ve İran arasında varılan mutabakatın resmiyete dökülmesinin yankıları sürerken,
Beyaz Saray ABD Başkanı Donald Trump’ın İran anlaşmasını imzaladığı anların görüntülerini yayınladı. G7 Liderler Zirvesi kapsamında Fransa’da bulunan Trump’ın, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile Versay Sarayı’nda bir araya geldiği yemek sırasında anlaşma metnini imzaladığı görüldü. Macron başta olmak üzere salonda bulunanların gelişmeyi alkışlarla karşılaması dikkat çekti.

Macron: "Doğru ve önemli bir adım"
O anlara ait bir görüntüyü daha sonra kendi sosyal hesabından paylaşan Macron, "Başkan Trump, bu akşam Versay'da İran ile ABD arasında varılan anlaşmayı imzaladı. Bu anlaşma kalıcı bir barışın yolunu açacak ve Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasını sağlayacak. Bu, doğru ve önemli bir adımdır ve yakında enerji fiyatlarında düşüş sağlanmasına imkan tanıyacaktır" ifadelerini kullandı.

Yörüngesi o kadar eliptik ki sıcaklık bir anda fırlıyor
Jüpiter’in kütlesinin yaklaşık 4 katı büyüklüğünde olan HD 80606 b, tam 111 gün süren son derece eliptik ve sıra dışı bir yörünge hareketine sahip. Bu yörünge yapısı, gezegeni belirli dönemlerde yıldızından çok uzağa fırlatırken, periastron (yıldıza en yakın nokta) döneminde ise onu güneş benzeri yıldızına adeta teğet geçecek kadar yaklaştırıyor.

James Webb’in Orta Kızılötesi Cihazı (MIRI) yardımıyla yapılan hassas ölçümler, bu yakınlaşma anında gezegenin üzerindeki atmosfer sıcaklığının bir anda 600 santigrat dereceye (1.100 Fahrenheit) kadar fırladığını gösterdi. Uzmanlar, bu şok ve ani ısı değişiminin gezegenin atmosfer kimyasını, bulut yapılarını tamamen altüst ettiğini belirtiyor.

Spektroskopi ile atmosferin kimyasal parmak izi çıkarıldı
NASA'nın Jet İtki Laboratuvarı'ndan (JPL) araştırma ekibi lideri Tiffany Kataria ve meslektaşları, bu ekstrem dünyanın gizemlerini çözmek için spektroskopi adı verilen gelişmiş bir ışık analiz tekniği kullandı. Elementlerin ışığı belirli dalga boylarında emip yayma özelliğinden yararlanan bu yöntem sayesinde, ev sahibinin ışığı gezegenin atmosferinden süzülürken gaz moleküllerinin adeta parmak izi çıkarıldı.

"Tam bir canavar yarattı" Araştırma lideri Tiffany Kataria, keşfe dair yaptığı açıklamada, "Sıcak Jüpiterleri zaten bildiğimiz en uç gezegenler olarak kabul ediyoruz ancak bu popülasyon içinde bile HD 80606 b en ekstrem olanlardan biri. Genellikle Sıcak Jüpiterlerin yıldızlarının hemen yanında sabit duran sıcak gaz devleri olduğunu düşünürüz, fakat bu gezegenin son derece eksantrik (eliptik) yörüngesi tamamen farklı bir canavar yaratıyor" ifadelerini kullandı.

Spitzer’in mirası James Webb ile taçlandı
Aslında HD 80606 b gökbilimciler için tamamen yeni bir keşif sayılmaz. "Kavrulan gezegen" unvanına sahip bu dünya, daha önce NASA'nın artık emekliye ayrılmış olan efsanevi Spitzer Uzay Teleskobu tarafından da kızılötesi spektrumda incelenmiş ve NASA’nın popüler bilim posteri serisine konu olmuştu.

Ancak James Webb, geçmişteki sınırlı verilerin çok daha ötesine geçerek gezegenin atmosferindeki metan ve karbondioksit gibi spesifik kimyasal izleri tarihte ilk kez bu kadar net bir şekilde ayırt etmeyi başardı. Araştırma ekibi, Webb’den elde edilen zengin veri setinin, gezegendeki sıcaklık artışının Spitzer dönemindeki tahminlerden çok daha şiddetli, dinamik ve acımasız olduğunu kanıtladığını aktardı. Keşfe ait ilk detaylı bulgular, Pasadena'da düzenlenen Amerikan Astronomi Topluluğu’nun (AAS) 248. toplantısında bilim dünyasıyla paylaşıldı.

Beyaz Saray, ABD Başkanı Donald Trump’ın metne imza attığını bildirirken, İran Dışişleri Bakanlığı da hem İngilizce hem de Tahran’ın ısrarıyla hazırlanan resmi Farsça metinlerin karşılıklı olarak imzalanarak yürürlüğe girdiğini doğruladı. Bu tarihi gelişmenin ardından, teknik düzeydeki resmi yüz yüze görüşmeler ve imza töreni için 19 Haziran 2026'da İsviçre'de bir araya gelinmesi kararlaştırıldı.

Odak Noktası: Hürmüz Boğazı ve deniz ablukası
Anlaşmanın derhal yürürlüğe girmesiyle birlikte sahada atılacak ilk adımlar küresel piyasalarda (özellikle petrol fiyatlarında) rahatlama dalgası yarattı. İmzalanan protokoller uyarınca:

• Abluka Kalkıyor: ABD, İran limanlarına yönelik uyguladığı deniz ablukasını derhal gevşetmeye başlayacak ve 30 gün içinde tamamen sonlandıracak. Nihai anlaşmanın ardından da İran yakın çevresindeki askeri güçlerini geri çekecek.

• Hürmüz Ticarete Açılıyor: İran, Hürmüz Boğazı'nı sivil ve ticari gemilerin geçişi için derhal yeniden açacak. Basra Körfezi'nden Umman Denizi'ne geçecek ticari gemiler 60 gün boyunca ücretsiz ve güvenli bir şekilde seyredebilecek. Teknik engeller ve mayın temizleme çalışmaları 30 gün içinde tamamlanacak.

Nükleer stoklar eriyecek, 300 milyar dolarlık fon kurulacak
Mutabakat metninin en dikkat çekici maddelerinden biri de İran'ın ekonomik olarak yeniden ayağa kaldırılması ve nükleer programın sınırlandırılması oldu.

Ortak mutabakat uyarınca ABD, bölgesel ortaklarıyla birlikte İran'ın yeniden inşası için en az 300 milyar dolar hacminde bir ekonomik kalkınma planı hazırlamayı taahhüt etti. Buna ek olarak, İran'ın uluslararası bankalarda dondurulmuş olan milyarlarca dolarlık fonları serbest bırakılacak.

Buna karşılık İran, nükleer silah edinmeyeceğini ve geliştirmeyeceğini bir kez daha teyit etti. Tahran elindeki yüksek derecede zenginleştirilmiş uranyum stoklarını, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) gözetimi altında yerinde seyreltme (asgari düzeye indirme) yöntemiyle imha etmeyi kabul etti.

İslamabad Mutabakatı'nın 14 kritik maddesi

1. Operasyonların Durdurulması: Lübnan dahil tüm cephelerdeki askeri operasyonlar derhal ve kalıcı olarak sonlandırılacak. Taraflar birbirlerine karşı güç kullanmayacak; Lübnan'ın toprak bütünlüğü güvenceye alınacak.

2. Egemenliğe Saygı: ABD ve İran birbirlerinin egemenliğine, toprak bütünlüğüne saygı gösterecek ve iç işlerine müdahale etmeyecek.

3. 60 Günlük Süre: Taraflar en fazla 60 gün içinde nihai barış anlaşmasını müzakere ederek sonuçlandıracak (Süre karşılıklı rızayla uzatılabilir).

4. Deniz Ablukasının Sonu: ABD, deniz ablukasını ve engellemeleri kaldırmaya başlayacak, süreç 30 günde tamamlanacak. Gemi trafiği savaş öncesi hacme kavuşacak. Nihai imzadan 30 gün sonra ABD güçleri İran sınırlarından çekilecek.

5. Güvenli Deniz Geçişi: Ticari gemiler Basra Körfezi ile Umman Denizi arasında 60 gün boyunca ücretsiz ve güvenli geçiş yapacak. İran 30 gün içinde mayın temizliğini bitirecek ve boğaz yönetimi için Umman ile diyalog kuracak.

6. 300 Milyar Dolarlık Yatırım: ABD ve bölgesel ortakları, İran'ın yeniden inşası için en az 300 milyar dolarlık kalkınma planı hazırlayacak. Gerekli tüm finansal lisans ve muafiyetler sağlanacak.

7. Yaptırımların Kaldırılması: BMGK, UAEA ve ABD'nin tek taraflı (birincil ve ikincil) tüm yaptırımları, belirlenecek bir takvime göre tamamen kaldırılacak.

8. Nükleer Stokların İmhası: İran nükleer silah geliştirmeyeceğini teyit eder. Zenginleştirilmiş nükleer malzeme stokları UAEA gözetiminde yerinde seyreltilerek çözülecek. Uranyum zenginleştirme sınırları nihai anlaşmada netleşecek.

9. Mevcut Durumun Korunması (Statüko): Nihai imzaya kadar statüko korunacak; İran nükleer programını büyütmeyecek, ABD ise yeni yaptırım uygulamayacak ve bölgeye ek asker göndermeyecek.

10. Petrol İhracatı Muafiyeti: Yaptırımlar tamamen kalkana kadar ABD Hazine Bakanlığı; İran ham petrolü, petrol ürünleri, bankacılık, sigorta ve nakliye işlemleri için derhal muafiyetler (lisanslar) tanıyacak.

11. Dondurulmuş Varlıkların İadesi: İran'ın kısıtlanmış veya dondurulmuş tüm fon ve varlıkları kullanıma açılacak. Transferlerin usulü merkez bankaları tarafından belirlenecek.

12. Yürütme Mekanizması: Mutabakatın uygulanmasını ve gelecekte nihai anlaşmaya uyulup uyulmadığını denetlemek üzere ortak bir yürütme mekanizması kurulacak.

13. Münhasır Müzakereler: Dijital imzanın ardından 1, 4, 5, 10 ve 11. maddelerin uygulanması koşuluyla taraflar doğrudan diğer maddeleri kalıcılaştırmak için masaya oturacak.

14. BMGK Onayı: Ortaya çıkacak olan nihai barış anlaşması, bağlayıcı bir Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararıyla uluslararası alanda onaylanacak.

Türkiye ve arabulucu ülkelere özel teşekkür
Diplomasi zaferinin mimarı olan Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, sürecin bu noktaya gelmesinde büyük pay sahibi olan eş arabulucu Katar liderliğine samimi teşekkürlerini sundu. Şerif ayrıca sürecin tıkanma noktalarında paha biçilemez katkılar sunan ve bölge ülkeleriyle köprü vazifesi gören Türkiye, Suudi Arabistan ve Mısır liderlerine de dünyaya nefes aldıran bu vazgeçilmez rollerinden ötürü derin takdirlerini iletti. Metnin tüm bölge için kalıcı bir refahın ve karşılıklı saygının temeli olmasını diledi.

Yapay zeka ve teknoloji hisseleri uçurdu
Milyarderler listesinin ilk sıralarında yer alan teknoloji baronları, bu 336 milyar dolarlık devasa pastadan en büyük payı alan isimler oldu. Finans analistleri, özellikle yapay zeka yatırımları, yeni nesil çipler ve perakende/finans alanındaki dijitalleşme hamlelerinin (tıpkı Amazon, Microsoft ve Meta gibi devlerin hisselerindeki yükselişler gibi) bu yükselişi tetiklediğini belirtiyor.

Tek bir günde yaşanan bu servet artışı, birçok gelişmekte olan ülkenin yıllık gayrisafi yurtiçi hasılasını (GSYİH) geride bırakırken, küresel gelir adaletsizliği tartışmalarını da yeniden alevlendirecek cinsten.

Bir yanda erime, bir yanda rekor büyüme
Son dönemde makroekonomik verilerde (özellikle konut piyasasındaki reel gerilemeler ve perakende satış hacimlerindeki iç talep daralmalarında) sıradan tüketicinin bütçesinde bir sıkılaşma ve erime gözlemlenirken, küresel sermayenin zirvesindeki bu 24 saatlik büyüme, finans dünyasındaki makasın ne kadar açıldığını bir kez daha kanıtladı. Uzmanlar, borsalardaki bu agresif hareketliliğin önümüzdeki günlerde kar satışlarıyla dengelenebileceğini öngörüyor.

350 milyar dolarlık ek bütçe gündemde
Savunma Bakanlığı’nın, mühimmat ve füze stoklarını güçlendirmek için Kongre’den 350 milyar dolarlık ek bütçe talep ettiği, bu kapsamda senatörlerle görüşmeler yapıldığı aktarıldı.

Yetkililer, üretim zincirindeki yavaşlama ve tedarik sorunlarının ABD’nin savunma kapasitesini zorladığını ifade ediyor.

Olağanüstü yetki kullanımı dikkat çekti
Savunma Üretim Yasası’nın normalde doğal afetler ve acil durumlarda kullanıldığı, ancak bu kez askeri hazırlık gerekçesiyle devreye alınmasının dikkat çektiği belirtiliyor.

Beyaz Saray ise yaptığı açıklamalarda yeterli mühimmat stokunun bulunduğunu savunurken, yönetim içinde farklı değerlendirmelerin sürdüğü ifade ediliyor.