Los Angeles’ta görülen davada, şu an 20 yaşında olan ve kamuoyuna “Kaley” takma adıyla yansıyan genç kadın, Instagram ve YouTube’un gençleri bilinçli şekilde bağımlı kılacak tasarım tercihleri geliştirdiğini öne sürerek Meta’dan tazminat talep ediyor.
Davacı taraf, platformların özellikle ergen kullanıcıları hedef alan algoritmalar ve etkileşim mekanizmalarıyla ruh sağlığına zarar verdiğini savunuyor.
“Klinik bağımlılık” iddiasına ret
Instagram Başkanı Adam Mosseri, mahkemede yaptığı savunmada “klinik bağımlılık” kavramını kabul etmedi. Instagram kullanımını, “kişinin kendini kötü hissedeceği kadar uzun süre televizyon izlemesine” benzeten Mosseri, bunun tıbbi anlamda bağımlılık olarak değerlendirilemeyeceğini söyledi.
Davacı avukatı Mark Lanier’in, genç kadının bir gün içinde 16 saatten fazla Instagram kullandığını hatırlatması üzerine Mosseri, bu durumun “sorunlu kullanım” olarak görülebileceğini ancak bunun kişisel koşullara bağlı olduğunu ifade etti.
Meta: Sorun sosyal medya değil, geçmiş travmalar
Meta’nın hukuk ekibi, davacının yaşadığı psikolojik sorunların sosyal medya kullanımından değil, çocukluk dönemindeki ailevi zorluklardan kaynaklandığını ileri sürdü. Şirket, genç kadının sosyal medya kullanmaya başlamadan önce de ciddi ruh sağlığı sorunları yaşadığını savundu.
Güzellik filtreleri ve iç yazışmalar
Duruşmada Instagram’ın “güzellik filtreleri” de tartışma konusu oldu. Davacı taraf, 2019 tarihli şirket içi yazışmalarda yöneticilerin bazı filtrelerin genç kızlarda “vücut dismorfisi” riskini artırabileceği yönünde uyarıldığını öne sürdü.
Mosseri, estetik cerrahiyi teşvik eden filtrelerin kaldırıldığını ancak burun incelten ya da dudak dolgunlaştıran efektlerin tamamen yasaklanmadığını kabul etti. Bunun, platformun rekabet gücüyle bağlantılı olduğu belirtildi.
Dopamin ve tasarım tartışması
Davacı taraf ayrıca “sonsuz kaydırma” (infinite scroll) özelliği ve “beğeni” butonunun genç kullanıcılar için bir tür “kimyasal ödül mekanizması” oluşturduğunu savundu. Bu özelliklerin bilinçli olarak kullanıcıyı platformda tutmak amacıyla tasarlandığı iddia edildi.
Mosseri ise Instagram’ın genç kullanıcı kitlesinden diğer yaş gruplarına kıyasla daha az gelir elde ettiğini, dolayısıyla gençleri hedef almanın doğrudan kâr maksimizasyonu amacı taşımadığını öne sürdü.
Mahkemede ayrıca Mosseri’nin yıllık gelirinin prim ve hisse senetleri dahil 20 milyon dolara kadar çıkabildiği gündeme geldi. Davacı taraf, şirket yöneticilerinin ürün kararlarında hisse değerini artırma motivasyonunun etkili olduğunu iddia etti.
Sektör için kritik eşik
Dava, sosyal medya şirketlerinin ürün tasarımı, algoritmik yönlendirme ve kullanıcı güvenliği konularındaki hukuki sorumluluğunu belirlemesi açısından kritik görülüyor. Kararın, ABD genelinde açılmış ya da açılması planlanan 1.500’den fazla benzer dava üzerinde doğrudan etkili olması bekleniyor.
