Dünya'nın dönüşü ile atom saatlerine dayalı küresel zaman standardı arasındaki farkı dengelemek amacıyla kullanılan artık saniye uygulamasının kaldırılması planlanıyor. 1972'den bu yana saatlere 27 kez eklenen uygulama, hassas zaman ölçümüne bağlı teknoloji sistemlerinde aksamalara yol açabiliyor. Değişikliğin hayata geçirilmesiyle resmi zaman ölçümü ile Dünya'nın hareketleri arasındaki doğrudan bağ zamanla zayıflayacak.
ARTIK SANİYE NEDEN KULLANILIYOR?
Artık saniye, Dünya'nın dönüşüne dayalı astronomik zaman ile atom saatleri üzerinden hesaplanan Eşgüdümlü Evrensel Zaman (UTC) arasındaki farkı sınırlamak için kullanılıyor. Dünya'nın dönüş hızı sabit olmadığı için iki zaman sistemi arasında zamanla küçük farklılıklar oluşuyor.
Bu değişimlerde Ay'ın yerçekimi etkisi, Dünya'nın iç yapısındaki hareketler ve yüzeydeki su ile buz kütlelerinin dağılımı rol oynuyor. İklim değişikliğine bağlı buzulların erimesi de Dünya'nın dönüş dinamiklerini etkileyen faktörler arasında bulunuyor.
Artık saniye uygulamasıyla küresel saatler gerektiğinde bir saniye ileri alınıyor. Ancak ekleme zamanlarının önceden kesin olarak belirlenememesi, hassas zaman senkronizasyonuna ihtiyaç duyan sistemler açısından teknik sorunlar yaratabiliyor.
TEKNOLOJİ SİSTEMLERİNDE AKSAMA RİSKİ
Artık saniyeler; veri merkezleri, bilgisayar ağları, finansal işlem altyapıları ve hassas zaman bilgisi kullanan diğer sistemlerin işletilmesini zorlaştırabiliyor. Bazı yazılımlar, beklenmedik bir saniyelik değişikliği doğru yönetemediğinde hizmet kesintileri yaşanabiliyor.
2012'de artık saniye eklenmesinin ardından bazı büyük internet hizmetlerinde ve uçak rezervasyon sistemlerinde sorunlar yaşandığı bildirildi. 2016'daki son ekleme sırasında da bazı bulut hizmetlerinde kısa süreli aksaklıklar meydana geldi. Bu tür riskler, teknoloji şirketlerinin uygulamanın kaldırılması yönündeki taleplerini artırdı.
ULUSLARARASI DÜZENLEME GÜNDEMDE
Zaman ölçüm standartları konusunda yetkili uluslararası kuruluşlardan biri olan Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu bünyesinde artık saniyenin geleceği uzun süredir tartışılıyor. Kurumun üye ülkeleri, 2022'deki toplantıda artık saniyenin 2035 yılına kadar kademeli olarak kaldırılmasını öngören bir kararı kabul etmişti.
Kaynak metinde, yeni bir teklifin üye ülkeler tarafından oylanacağı ve kabul edilmesi halinde Mayıs 2027'de yürürlüğe gireceği belirtiliyor. Ancak bu tarihin, artık saniyenin tamamen sona ereceği tarih değil, düzenlemeye ilişkin kararın yürürlüğe giriş tarihi olup olmadığı netleştirilmeli.
NEGATİF ARTIK SANİYE ENDİŞESİ
Uygulamanın geleceğine ilişkin tartışmaları hızlandıran konulardan biri de negatif artık saniye ihtimali. Dünya'nın dönüş hızı uzun vadede genel olarak yavaşlama eğilimi gösterse de kısa dönemli değişimler nedeniyle bazı dönemlerde hızlanma görülebiliyor.
Bu eğilimin sürmesi halinde astronomik zaman ile atom zamanı arasındaki farkı dengelemek için bir saniye eklemek yerine UTC'den bir saniye çıkarılması gerekebilir. Daha önce uygulanmamış olan negatif artık saniye, zaman damgalarına ve senkronizasyon sistemlerine bağlı dijital altyapılar açısından yeni riskler oluşturabilir.
SAATLER DÜNYA'NIN DÖNÜŞÜNDEN BAĞIMSIZLAŞABİLİR
Önerinin kabul edilmesi halinde atom saatlerine dayalı resmi zaman standardının Dünya'nın dönüşünden kaynaklanan küçük değişimlere göre ayarlanması gerekmeyecek. Böylece artık saniye eklenmesi sona erebilecek ve iki zaman sistemi arasındaki farkın daha uzun süre birikmesine izin verilecek.
Öneride, atom zamanı ile astronomik zaman arasındaki farkın bir saati aşmaması yönünde bir sınır öngörülüyor. Bu büyüklükte bir farkın oluşmasının binlerce yıl sürebileceği hesaplanıyor. Gelecekte bu farkın nasıl yönetileceğine ilişkin kararların ise sonraki nesillere bırakılması gündemde.
