Gökbilimciler, yaklaşık 1.100 ışık yılı uzaklıktaki TOI-2535 yıldızının çevresinde dönen dev bir ötegezegenin yıldızının önünden geçişini kaybettiğini gözlemledi. TOI-2535b adı verilen gezegen, kardeş gezegeninin kütle çekimi etkisiyle giderek değişen yörüngesi nedeniyle Mart 2026 itibarıyla Dünya'dan görülemez hale geldi. Araştırmacılar, gezegenin yok olmadığını, yalnızca gözlem açısından yıldızının önünden geçiş hattından çıktığını belirledi.
Güneş'ten biraz daha küçük ve yaklaşık 9,7 milyar yaşındaki TOI-2535 yıldızının çevresinde iki dev gezegenin bulunduğu değerlendiriliyor. Sıcak Jüpiter sınıfındaki TOI-2535b, Jüpiter'e yakın bir kütleye sahip olmasına rağmen yıldızına oldukça yakın bir yörüngede dönüyor ve turunu sekiz günden biraz uzun sürede tamamlıyor.
GEZEGENLERİN YÖRÜNGELERİ BİRBİRİNİ ETKİLİYOR
Gökbilimciler, sistemde doğrudan gözlemlenemeyen en az bir kardeş gezegenin daha bulunduğuna ilişkin kanıtlara ulaştı. Satürn büyüklüğünde olduğu tahmin edilen bu gezegenin kütle çekimi, TOI-2535b'nin yörüngesini etkileyerek iki gezegenin de eğik ve yalpalayan yörüngelerde hareket etmesine neden oluyor.
Her bir yalpalama döngüsünün 30 ila 50 yıl sürdüğü tahmin ediliyor. Bu hareket, gezegenlerin Dünya'dan bakıldığında yıldızlarının önünden geçerken izlediği hattı zamanla değiştiriyor. UCLA astrofizikçisi Samuel Yee, iki gezegen arasındaki karşılıklı yörünge eğiminin en az 5 derece olduğunu ve bunun çoklu gezegen sistemlerinin çoğuna kıyasla yüksek bir değer olduğunu belirtti.
MART 2026'DA GÖZLEM ALANINDAN ÇIKTI
TOI-2535b'ye ilişkin ilk kanıtlar, 2019 yılında NASA'nın Geçiş Yapan Ötegezegen Araştırma Uydusu (TESS) aracılığıyla elde edildi. Geçiş yönteminde bir gezegen, yıldızının önünden geçerken yıldız ışığının bir bölümünü engelliyor ve parlaklıkta ölçülebilir bir düşüş meydana getiriyor.
Sonraki yedi yıl boyunca uzay ve yer teleskoplarıyla sürdürülen gözlemlerde gezegenin yıldız diski üzerindeki geçiş konumunun giderek değiştiği görüldü. TOI-2535b önce yıldızın orta hattından uzaklaştı, ardından diskin kenarından geçmeye başladı. Mart 2026'da ise yıldızın önünden geçişi tamamen sona erdi.
Araştırmanın diğer yazarlarından UCLA astrofizikçisi Erik Petigura, bu hareketi tutulmalarla karşılaştırdı. Petigura, Ay'ın Dünya çevresindeki yörüngesinin Dünya'nın Güneş çevresindeki yörüngesiyle tam hizalanması halinde her ay tutulma yaşanabileceğini, ancak yörünge hizalanmasının değişmesi nedeniyle bunun gerçekleşmediğini hatırlattı.
GELECEK ON YILLARDA YENİDEN GÖRÜLEBİLECEK
Araştırmacılara göre TOI-2535b, önümüzdeki on yıllarda Dünya'dan gözlemlenebilir geçiş hattına yeniden girip çıkacak. Sistemdeki gizli kardeş gezegenin de ilerleyen dönemde gözlemlenmesi bekleniyor. Böylece iki gezegenin özelliklerinin daha ayrıntılı belirlenmesi mümkün olabilecek.
Bilim insanları, sistemin uzun vadeli davranışını incelemek için 50 milyon yörünge turunu kapsayan 1 milyon yıllık bir modelleme yaptı. Sonuçlar, gezegenlerin yörünge rezonansının sistemi dengede tuttuğunu, birbirlerini yok etmelerini veya uzaya fırlatmalarını önlediğini ortaya koydu.
Çalışmanın sıcak Jüpiterlerin oluşumuna ilişkin yeni soruları da gündeme getirdiği belirtildi. Samuel Yee, iki dev gezegenin mevcut konumlarında oluşmadığını, gezegen öncesi disk boyunca içe doğru göç etmiş olabileceklerini ifade etti. Yörünge eğimlerinin nasıl bu kadar arttığı ise henüz açıklığa kavuşmadı.
Araştırma, The Astrophysical Journal Letters dergisinde yayımlandı.



