Hedef sadece Covid değil, tüm koronavirüs ailesi
Araştırmacılar tarafından geliştirilen deneysel aşı, yalnızca mevcut Covid-19 varyantlarına karşı değil, gelecekte ortaya çıkabilecek yeni koronavirüslere karşı da koruma sağlamayı amaçlıyor. Böylece virüs mutasyona uğrasa veya hayvanlardan insanlara yeni bir koronavirüs geçse bile bağışıklık sisteminin hazırlıklı olması hedefleniyor.
Cambridge Üniversitesi'nden Prof. Jonathan Heeney, salgınlarla mücadelede sürekli geriden geldiklerini belirterek, "Amacımız bir sonraki pandemiyi beklemek değil, ortaya çıkmadan önce ona karşı hazırlıklı olmak" dedi.
Yapay zeka milyonlarca veriyi analiz etti
Çalışmanın temelini, dünyanın farklı bölgelerinde tespit edilen çok sayıda koronavirüsün genetik verileri oluşturdu. Bilim insanları bu genetik bilgileri yapay zeka sistemine yükledi.
Yapay zeka, farklı virüs türlerindeki ortak noktaları belirleyerek "süper antijen" olarak adlandırılan özel bir yapı tasarladı. Bu antijen, bağışıklık sistemine yalnızca tek bir virüsü değil, tüm virüs ailesini tanımayı öğretmeyi amaçlıyor.
Antijenler, bağışıklık sisteminin hedef aldığı moleküller olduğu için aşıların en kritik parçaları arasında yer alıyor. Bu nedenle antijen tasarımının tamamen yapay zeka tarafından yapılması bilim dünyasında önemli bir dönüm noktası olarak görülüyor.
İnsan deneyleri başladı
Geliştirilen aşının ilk güvenlik denemeleri 39 gönüllü üzerinde gerçekleştirildi. Araştırmacılar, herhangi bir ciddi güvenlik sorunu tespit edilmediğini açıkladı.
Şimdi ise yaklaşık 200 kişinin katıldığı daha geniş kapsamlı ikinci aşama çalışmalar sürüyor. Bu süreçte aşının bağışıklık sistemini ne ölçüde eğittiği ve ne kadar güçlü koruma sağladığı araştırılıyor.
Sonuçlar henüz erken aşamada olsa da Journal of Infection dergisinde yayımlanan veriler, aşının bağışıklık sistemi üzerinde ölçülebilir bir etki oluşturduğunu ortaya koydu.
Pandemilere karşı yeni strateji
Uzmanlara göre mevcut aşı sistemlerinde temel sorun, virüs ortaya çıktıktan sonra harekete geçilmesi. Covid-19 pandemisinde olduğu gibi yeni varyantlar ortaya çıktıkça aşıların da sürekli güncellenmesi gerekiyor.
Yapay zeka destekli yeni yaklaşım ise henüz ortaya çıkmamış virüslerin olası genetik özelliklerini de hesaba katarak daha geniş kapsamlı koruma oluşturmayı hedefliyor.
Araştırmacılar bu yöntemin başarılı olması halinde gelecekte "evrensel aşı" kavramının gerçeğe dönüşebileceğini düşünüyor.
Grip, kuş gribi ve Ebola için de çalışmalar sürüyor
Cambridge ekibi yalnızca koronavirüslerle sınırlı kalmıyor. Araştırmacılar şu anda:
- Evrensel mevsimsel grip aşısı,
- H5N1 kuş gribi aşısı,
- Ebola ve diğer viral hemorajik ateşlere karşı aşılar
üzerinde de yapay zeka destekli çalışmalar yürütüyor.
Özellikle H5N1 kuş gribi, uzmanlar tarafından gelecekte küresel salgın riski taşıyan virüsler arasında gösteriliyor.
Bilim dünyasında heyecan yarattı
Çalışmada yer almayan uzmanlar da sonuçları dikkatle takip ediyor. Oxford Aşı Grubu Direktörü Prof. Andy Pollard, yöntemin hayvan deneylerinde son derece etkileyici sonuçlar verdiğini belirterek, asıl sınavın insan çalışmalarında görüleceğini söyledi.
Uzmanlara göre yapay zeka, yalnızca aşı tasarımını hızlandırmakla kalmayacak; bağışıklık sisteminin bir aşıya nasıl tepki vereceğini önceden tahmin ederek geliştirme süreçlerini yıllarca kısaltabilecek.
Sağlıkta yeni çağın başlangıcı olabilir
Bilim insanları, yapay zekanın tasarladığı ilk aşının başarılı olması halinde tıp dünyasında köklü bir değişimin yaşanabileceğini belirtiyor. Gelecekte salgınlar ortaya çıktıktan sonra değil, ortaya çıkma ihtimaline karşı önceden geliştirilen aşılarla mücadele edilmesi mümkün olabilir.
Uzmanlara göre bu teknoloji, Covid-19 benzeri küresel salgınların yol açtığı sağlık ve ekonomik yıkımların önlenmesinde kritik rol oynayabilir. Yapay zeka destekli aşı geliştirme çalışmaları henüz başlangıç aşamasında olsa da, bilim dünyası bunu pandemilere karşı verilen mücadelede en umut verici gelişmelerden biri olarak değerlendiriyor.
