NASA, Artemis programının üçüncü insanlı görevi olan Artemis III için görev ekibini açıkladı. İlk planlarda 1972'deki Apollo 17 görevinden sonra ilk kez astronotların Ay yüzeyine inmesi öngörülüyordu. Ancak yaşanan teknik aksaklıklar ve geliştirme sürecindeki gecikmeler nedeniyle görev kapsamı önemli ölçüde değiştirildi.
NASA'nın güncel planına göre Artemis III, Ay'a gitmek yerine alçak Dünya yörüngesinde gerçekleştirilecek. Görev sırasında astronotlar, gelecekte Ay'a insan taşıması planlanan prototip iniş araçlarıyla kenetlenme testleri yapacak.
Görevin komutanı Randy Bresnik oldu
NASA tarafından açıklanan mürettebat listesine göre görevin komutanlığını deneyimli astronot Randy Bresnik üstlenecek. Pilot koltuğunda ise İtalya Uzay Ajansı astronotu Luca Parmitano yer alacak.
Uzayda 300 günden fazla görev yapan Parmitano, Avrupa'nın en deneyimli astronotları arasında bulunuyor. Görev uzmanları olarak NASA astronotları Andre Douglas ve Frank Rubio uçuşa katılacak. Daha önce yaklaşık 170 gün uzayda görev yapan Bob Hines ise yedek mürettebat üyesi olarak seçildi.
Ay inişi neden ertelendi?
NASA'nın tarihi Ay inişini ertelemesinin en önemli nedenlerinden biri, Elon Musk'ın şirketi SpaceX tarafından geliştirilen Starship sistemindeki gecikmeler oldu.
Starship, gelecekte astronotları Ay yörüngesinden yüzeye taşıyacak iniş aracı olarak tasarlanıyor. Ancak sistemin çalışabilmesi için Dünya yörüngesinde yakıt ikmali yapılması gerekiyor. Bu süreçte sıvı metan ve sıvı oksijen taşıyan tanker araçlarının peş peşe fırlatılması ve uzayda yakıt transferi gerçekleştirilmesi planlanıyor.
Uzay tarihinde daha önce bu ölçekte bir yakıt ikmali operasyonu hiç gerçekleştirilmedi. ABD Hükümeti Hesap Verebilirlik Ofisi'nin Mart 2026 tarihli raporunda da SpaceX'in bu kritik teknolojilerde beklenen ilerlemeyi sağlayamadığı belirtildi.
NASA yetkilileri ayrıca, Artemis II göreviyle Ay çevresinde uçuş gerçekleştirilmesinin ardından doğrudan Ay'a iniş yapmanın yüksek risk oluşturacağını değerlendirdi. Bu nedenle önce Dünya yörüngesinde kapsamlı sistem testleri yapılmasına karar verildi.
Blue Origin'deki patlama yeni sorunlar yarattı
NASA'nın karşı karşıya olduğu tek problem SpaceX kaynaklı değil. Geçtiğimiz ay Jeff Bezos'un sahibi olduğu Blue Origin şirketinin New Glenn roketinde motor testi sırasında meydana gelen patlama, Artemis programına yeni bir belirsizlik ekledi.
Patlamada can kaybı yaşanmazken fırlatma tesisinde ciddi hasar meydana geldi. Blue Origin'in şu anda New Glenn roketini fırlatabileceği alternatif bir rampası bulunmuyor. Bu durum hem şirketin Ay projelerini hem de NASA ile yürüttüğü ortak çalışmaları etkileyebilir.
Uzmanlar, yaşanan aksaklıkların Blue Origin'in geliştirdiği Blue Moon Ay iniş aracının takvimini de geciktirebileceğini değerlendiriyor.
Çin faktörü baskıyı artırıyor
NASA üzerindeki zaman baskısının önemli nedenlerinden biri de Çin'in hızla ilerleyen Ay programı. Çin yönetimi, 2030 yılına kadar Ay'a insan göndermeyi hedeflediğini açıklamış durumda.
ABD yönetimi ise NASA'dan astronotları yeniden Ay yüzeyine indirmesini ve 2030 yılına kadar Ay'da kalıcı üs çalışmalarının ilk aşamalarını başlatmasını istiyor.
Open University Ay bilimcisi Dr. Simeon Barber, mevcut gelişmeler ışığında Çin'in Ay'a insan indirme yarışında öne geçmesinin sürpriz olmayacağını belirtti.
NASA için kritik dönem
NASA'nın en iyimser planlamasına göre Artemis III görevi 2027 yılında gerçekleştirilecek. İnsanlı Ay inişinin ise Artemis IV göreviyle 2028 yılında yapılması hedefleniyor. Ardından Artemis V kapsamında Ay'da daha kapsamlı operasyonlar ve ilk üs altyapısının kurulmasına yönelik çalışmalar planlanıyor.
Ancak hem Starship'in yörüngede yakıt ikmali teknolojisinin henüz test edilmemiş olması hem de Blue Origin'in yaşadığı teknik sorunlar nedeniyle birçok bağımsız uzman bu takvimin oldukça iddialı olduğu görüşünde birleşiyor.
NASA Yöneticisi Jared Isaacman ise tüm zorluklara rağmen Artemis programının ilerlemeye devam edeceğini belirterek, Ay'a dönüş hedefinden vazgeçilmediğini vurguladı.
