ABD’de teknoloji sektörünü yakından ilgilendiren kritik bir dava başladı. Meta Platforms’a ait Instagram ile Google çatısı altındaki YouTube, gençleri bilinçli şekilde platforma bağımlı hale getirmekle suçlanıyor. Dava, Los Angeles Yüksek Mahkemesi’nde görülüyor.
Davayı açan ve kimliği K.G.M. olarak gizlenen 20 yaşındaki davacı, çocuk yaşta kullanmaya başladığı sosyal medya platformlarının “dikkat ekonomisi” üzerine kurulu tasarım tercihleri nedeniyle ruh sağlığının olumsuz etkilendiğini öne sürüyor.
“Bağımlılık mekanizması kuruldu” iddiası
Davacı tarafın avukatı Mark Lanier, açılış konuşmasında şirketlerin kullanıcıları platformda tutmak için bilinçli şekilde psikolojik tetikleyiciler kullandığını savundu. Lanier, “sonsuz kaydırma”, “otomatik oynatma” ve “beğeni bildirimleri” gibi özelliklerin genç beyinler üzerinde bağımlılık etkisi yaratacak biçimde tasarlandığını ileri sürdü.
Davacı taraf, müvekkilinin sosyal medya kullanımının depresyonunu ağırlaştırdığını ve intihar düşüncelerini tetiklediğini iddia ediyor.
Dava başlangıçta TikTok ve Snap Inc.’i de kapsıyordu. Ancak iki şirket yargılama öncesinde davacıyla uzlaşmaya giderek süreçten çekildi.
Zuckerberg’in e-postası tartışma yarattı
Mahkemeye sunulan 2015 tarihli bir şirket içi e-postada, Meta CEO’su Mark Zuckerberg’in platformlarda geçirilen süreyi yüzde 12 artırma hedefinden söz ettiği iddia edildi. Davacı taraf, bu mesajı “kullanıcı dikkatini maksimuma çıkarma stratejisinin açık göstergesi” olarak yorumladı.
YouTube’un çatı şirketi Alphabet’e yönelik iddialar arasında ise genç kullanıcı kitlesinin reklam gelirleri açısından özel olarak hedeflendiği savı yer alıyor.
Savunma: “Tek neden sosyal medya değil”
Meta’nın avukatları ise davacının yaşadığı ruh sağlığı sorunlarının yalnızca platform kullanımına bağlanamayacağını belirtti. Savunma tarafı, aile içi sorunlar, zorbalık ve geçmiş psikolojik destek süreci gibi farklı etkenlerin bulunduğunu vurguladı.
Şirketler ayrıca sosyal medya platformlarının birer araç olduğunu ve kullanıcı davranışları üzerinde tek başına belirleyici unsur olarak gösterilemeyeceğini savunuyor.
Sektör için kritik eşik
Yaklaşık altı hafta sürmesi beklenen davada şirket yöneticileri, uzman tanıklar ve eski çalışanların ifade vermesi planlanıyor. Mark Zuckerberg’in de ilerleyen aşamalarda mahkemeye çıkması bekleniyor.
Kararın, ABD genelinde sosyal medya şirketlerine karşı açılmış veya açılması planlanan binlerce dava açısından emsal teşkil edebileceği değerlendiriliyor. Mahkemenin “tasarım yoluyla bağımlılık” iddiasına yaklaşımı, sektörün algoritma ve ürün geliştirme politikalarında önemli değişimlere yol açabilir.
