Londra Queen Mary Üniversitesinin de yer aldığı uluslararası araştırma ekibi, GJ 3090 b adlı Neptün büyüklüğündeki gezegenin yıldızının dönüş yönünün tersine hareket ettiğini ortaya çıkardı.
Bir yıldız ve çevresindeki gezegenlerin aynı gaz ve toz diskinden oluşması durumunda, gezegenlerin genellikle yıldızın dönüş yönünü takip eden yörüngelerde bulunması bekleniyor. Ancak GJ 3090 b bu beklentinin dışında bir yörünge izliyor.
Yörüngenin eğikliği 136 derece ölçüldü
Araştırmacılar, gezegenin yörüngesinin üç boyutlu yönelimini belirlemek için yakın kızılötesi spektrografından elde edilen yüksek çözünürlüklü verileri inceledi.
Yapılan ölçümlerde yörünge eğikliğinin yaklaşık 136 derece olduğu belirlendi. Bu değer, gezegenin yalnızca yıldızına göre eğik olmadığını, aynı zamanda yıldızın dönüş yönünün tersine hareket ettiğini gösteriyor.
GJ 3090 b'nin ev sahibi olan M cücesi, Samanyolu'ndaki yıldızların büyük bölümünü oluşturan küçük ve görece soğuk yıldızlar arasında yer alıyor. Araştırmacılara göre bu tür bir yıldızın çevresinde ters yönlü yörüngeye sahip olduğu doğrulanan ilk gezegen GJ 3090 b.
Gezegen bu yörüngeyi nasıl kazandı?
Araştırmanın önemli sorularından biri, GJ 3090 b'nin bu sıra dışı yörüngeye sistemin oluşumu sırasında mı sahip olduğu, yoksa daha sonra gerçekleşen kütle çekimsel etkileşimlerle mi bu konuma geldiği.
Araştırmacıların değerlendirdiği senaryolardan birine göre yıldız, ilk gezegen oluşum diskine göre farklı bir açıyla konumlanan ikinci bir gaz ve toz diski edinmiş olabilir. GJ 3090 b de bu ikinci diskten oluştuysa, gezegenin alışılmadık yörüngesi sistemin oluşumundan bu yana korunmuş olabilir.
Dev bir yoldaşın izine rastlanmadı
Gezegenin yörüngesini sonradan değiştirebilecek büyük bir dış gezegen veya yıldızın varlığı da araştırıldı. Ancak bilim insanları, GJ 3090 sisteminde gezegenin yörüngesini bu kadar güçlü biçimde değiştirebilecek büyük bir yoldaşa ilişkin kanıt bulamadı.
Bu bulgu, gezegenin mevcut yörüngesinin daha önce düşünülen şiddetli kütle çekimsel karşılaşmalar yerine sistemin oluşum sürecindeki koşullarla bağlantılı olabileceği ihtimalini güçlendiriyor.
Yeni gözlemler gizemi çözebilir
GJ 3090 b, bir M cücesinin çevresinde üç boyutlu yörünge eğikliği ölçülen en küçük gezegen olarak öne çıkıyor. Araştırmacılar, bu keşfin küçük ve soğuk yıldızların çevresindeki gezegen sistemlerinin yapısını anlamak açısından önemli bir gözlem fırsatı sunduğunu belirtiyor.
Bilim insanları, sistemin farklı yönelimli ikinci bir diskten oluşup oluşmadığını ve benzer şekilde ters veya aşırı eğik yörüngelere sahip başka gezegenlerin bulunup bulunmadığını belirlemek için daha fazla gözleme ihtiyaç olduğunu ifade ediyor.
