ABD ile İran arasında bölgesel gerilimi sona erdirmeye yönelik diplomasi trafiği hız kazanırken, tarafların masaya koyduğu şartlar da netleşmeye başladı. İran beş maddelik talepler listesi hazırlarken, ABD cephesinden ise 15 maddelik kapsamlı bir plan gündeme geldi.
İran’ın şartları: Güvenlik, tazminat ve egemenlik
Tahran yönetiminin açıkladığı şartlar, doğrudan güvenlik ve egemenlik ekseninde şekilleniyor:
- Saldırı ve suikastların tamamen durdurulması
- Yeni bir savaşın dayatılmasını önleyecek uluslararası mekanizmalar
- Savaş tazminatlarının garanti altına alınması
- Bölgedeki tüm cephelerde çatışmaların sona ermesi
- Hürmüz Boğazı üzerindeki İran egemenliğinin uluslararası alanda tanınması
İran’ın özellikle Hürmüz Boğazı vurgusu, enerji yolları üzerindeki stratejik kontrolünü resmileştirme hedefi olarak değerlendiriliyor.
ABD’nin planı: Nükleer ve askeri sınırlamalar
Donald Trump tarafından hazırlandığı öne sürülen 15 maddelik plan ise daha çok askeri ve nükleer kısıtlamalara odaklanıyor:
- İran’ın nükleer kapasitesinin tamamen sonlandırılması
- Nükleer tesislerin devre dışı bırakılması
- Hürmüz Boğazı’nın tam kapasiteyle uluslararası gemi trafiğine açılması
- Füze programına menzil ve üretim sınırlaması
- Bölgedeki vekil güçlere verilen desteğin kesilmesi
Planın kabul edilmesi halinde ABD’nin yaptırımları kaldırabileceği belirtiliyor.
Ateşkes iddiası ve diplomasi trafiği
ABD tarafı, müzakereler için bir aylık geçici ateşkes önerdiğini duyururken, planın Pakistan üzerinden Tahran’a iletildiği iddia edildi. Ancak İran yönetimi doğrudan görüşme yapıldığı yönündeki açıklamaları yalanladı.
Trump ayrıca, İran’ın enerji akışıyla ilgili “değerli bir teklif” sunduğunu ima ederek özellikle Hürmüz Boğazı’na dikkat çekti.
Sahada hareketlilik sürüyor
Diplomatik temaslara rağmen bölgede askeri hareketlilik devam ediyor. ABD’nin, Orta Doğu’ya takviye güç gönderdiği ve bu kapsamda 82. Hava İndirme Tümeni’nden yaklaşık 2 bin askerin sevk edildiği ifade ediliyor.
Bu gelişmeler, hem enerji piyasaları hem de küresel güvenlik dengeleri açısından kritik bir sürece işaret ediyor. Tarafların şartları arasındaki mesafe ise müzakerelerin zorlu geçeceğini gösteriyor.
