ABD ile İran arasında 22 Nisan’da sona erecek geçici ateşkes süreci, son 48 saatte bölgede yaşanan gelişmelerle birlikte kritik bir evreye girdi. Hürmüz Boğazı çevresinde artan askeri hareketlilik ve diplomatik açıklamalar, sürecin geleceğine ilişkin belirsizliği artırdı.
Hafta sonu boyunca yaşanan gerilimlerde ABD donanmasının İran’a ait bir kargo gemisine müdahale ettiği yönündeki iddialar ve İran’ın Hürmüz Boğazı’nda geçişleri kısıtlama kararı, tansiyonu yeniden yükseltti.
Hürmüz Boğazı’nda askeri hareketlilik
Bölgede karşılıklı açıklamalar ve askeri adımlar dikkat çekerken, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran bayraklı “Touska” adlı kargo gemisine Umman Körfezi’nde müdahale edildiğini duyurduğu bildirildi. Geminin ABD donanmasına ait USS Spruance tarafından durdurulduğu ve kontrol altına alındığı ifade edildi.
Bu gelişme İran tarafından “ateşkes ihlali” olarak değerlendirilirken, Tahran yönetimi Hürmüz Boğazı’na ilişkin güvenlik önlemlerini artırdı.
Boğazda geçiş krizi
İran tarafının, ABD’nin deniz ablukası iddialarını gerekçe göstererek Hürmüz Boğazı’ndaki sivil geçişlere yönelik kısıtlamaları sıkılaştırdığı öne sürüldü. Bölgeden gelen gemi takip verilerine göre bazı tanker ve konteyner gemileri rotalarını değiştirerek geri dönüş yaptı.
İran Devrim Muhafızları’nın ise bölgedeki gemilere “demirleme” uyarısı yaptığı ve yaklaşan gemilerin hedef alınabileceği yönünde mesajlar verdiği belirtiliyor.
Diplomasi ve müzakere trafiği
Askeri gerilim sürerken Pakistan’ın arabuluculuğunda yürütülen diplomatik temasların devam ettiği bildirildi. İslamabad’da yapılması planlanan ikinci tur görüşmelere tarafların katılım gösterebileceği ifade ediliyor.
Ancak İran Dışişleri Bakanlığı’nın “Şu an için ABD ile ikinci tur müzakere planı yok” açıklaması, sürecin net bir takvime oturmadığını ortaya koydu.
Ateşkesin uzatılması belirsiz
Ateşkesin sona ermesine iki gün kala tarafların pozisyonları netleşmiş değil. ABD cephesi anlaşma ihtimalini tamamen kapatmazken, İran tarafı deniz ablukasının kaldırılmasını temel şart olarak öne sürüyor.
ABD Başkanı Donald Trump ise “Anlaşma olmazsa süreç farklı bir yöne evrilebilir” ifadelerini kullanarak müzakere kapısını açık bıraktı.
Piyasalarda Hürmüz etkisi
Gerilimin yeniden tırmanması küresel piyasalara da yansıdı. Petrol fiyatları yukarı yönlü hareket ederken, altın tarafında dalgalanma görüldü.
Brent petrol 95 dolar seviyelerine yaklaşırken, WTI petrol 87 dolar bandında işlem görüyor. Altın ise kısa vadeli kar satışlarıyla sınırlı geri çekilme yaşadı.
Analistler, ateşkesin uzatılmaması veya kalıcı anlaşma sağlanmaması durumunda petrol fiyatlarında 100 dolar seviyesinin yeniden gündeme gelebileceği uyarısında bulunuyor.
