Endonezya'da Kalimantan, Papua ve Sumatra bölgelerinde çıkan orman yangınlarından yükselen yoğun duman, Singapur ve Malezya'da hava kirliliğine neden oldu. Haftalardır devam eden kirlilik nedeniyle solunum yolu rahatsızlıkları ve baş ağrısı şikayetleri artarken, yangınlar iki ülkenin Endonezya ile ilişkilerinde de gerilime yol açtı.
Rüzgarın etkisiyle sınırları aşan duman, Güneydoğu Asya'da halk sağlığını tehdit eden önemli bir sorun haline geldi. Önceki yıllarda birkaç günle sınırlı kalan hava kirliliğinin bu kez haftalarca sürmesinde, güçlü El Niño hava olayının ormanlarda ve turbalıklarda yol açtığı kuraklığın etkili olduğu belirtiliyor.
YANGINLARIN ARKASINDA ARAZİ TEMİZLİĞİ VAR
Bölgede her yıl tekrarlanan orman yangınları, palmiye yağı gibi tarımsal ürünlerin yetiştirilmesi amacıyla yapılan geniş çaplı arazi temizliğiyle ilişkilendiriliyor. Kuraklığın etkisiyle yangınların kontrol altına alınmasının zorlaşması, dumanın komşu ülkelere ulaşmasına neden oldu.
MALEZYA'DA ENDONEZYA ÜRÜNLERİNE BOYKOT ÇAĞRISI
Hava kirliliğinin sağlıksız seviyelere ulaşması Malezya'da tepkileri beraberinde getirdi. Bazı vatandaşlar Endonezya menşeli ürünleri boykot etmeye başlarken, milletvekili Syed Saddiq yangınlarla bağlantılı şirketlere yaptırım uygulanmasını istedi.
Kirlilik nedeniyle bazı bölgelerde okulların kapatılması da gündeme geldi. Malezya yönetimi ise Endonezya ile diplomatik ilişkilerin zarar görmemesi için daha temkinli bir yaklaşım izliyor.
SİNGAPUR'DA ŞİRKETLERE SORUŞTURMA
Singapur'da hükümetin yangınlara karşı yeterli önlem almadığı yönündeki eleştiriler yükseldi. Yetkililer, ada genelinde yüzlerce temiz hava sığınağı oluştururken çocuklara, yaşlılara ve risk grubundaki kişilere maske dağıttı.
Singapur yönetimi, hava kirliliğiyle mücadele kapsamında mevcut yasal düzenlemeleri güçlendirmeyi değerlendiriyor. Endonezya'daki yangınlarla bağlantılı olabileceği düşünülen Singapur merkezli 10 şirket hakkında da soruşturma yürütülüyor.
GAZ İHRACATININ AZALTILMASI GERİLİMİ ARTIRDI
Singapur Dışişleri Bakanı Vivian Balakrishnan, geçen hafta Endonezya Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto ile Cakarta'da görüştü. İki ülke, hava kirliliğiyle mücadele için ortak çalışma grubu kurulması konusunda anlaşmaya vardı.
Ancak Endonezyalı bir yetkilinin yangınların insan kontrolünün dışında olduğunu savunması ve komşu ülkelerin oksijen ihtiyacının da Endonezya ormanlarından karşılandığını söylemesi tartışmaya neden oldu. Singapur Kıdemli Bakanı K. Shanmugam, açıklamaya tepki göstererek dumanın iki ülkede yaşayan insanların sağlığını ciddi biçimde etkilediğini belirtti.
Gerilimin ardından Endonezya, kendi enerji ihtiyacını gerekçe göstererek Singapur'a doğal gaz ihracatını azaltacağını duyurdu. Kararın, Singapur'un günlük toplam gaz talebinin yüzde 2'sinden daha azını etkileyeceği bildirildi.
BÖLGESEL ANLAŞMANIN ETKİNLİĞİ TARTIŞILIYOR
Malezya Dışişleri Bakanı Mohamad Hasan, Endonezya'ya karşı resmi protesto veya hukuki adım atılmasının iki ülke ilişkilerini kopma noktasına getirebileceğini söyledi. İki ülkenin yangınları önlemeye yönelik çalışmaları güçlendirecek bir mutabakat üzerinde çalışması bekleniyor.
Öte yandan 2003 yılında yürürlüğe giren Sınır Aşan Duman Kirliliği Anlaşması da yeniden tartışmaya açıldı. Anlaşmanın, yangınlardan sorumlu şirketlere yaptırım uygulama veya hükümetleri harekete geçmeye zorlama yetkisinin bulunmaması, uygulamadaki etkinliğine yönelik eleştirileri artırıyor.
ASEAN ülkeleri 2016 yılında bölgedeki duman kirliliğini 2020'ye kadar sona erdirme hedefi belirlemiş, hedefin gerçekleştirilememesi üzerine süreyi 2030'a uzatmıştı. Uzmanlar, palmiye yağı üretimi ve arazi açma faaliyetleri sürdüğü müddetçe orman yangınlarının ve sınır aşan hava kirliliğinin yeniden yaşanabileceği uyarısında bulunuyor.
