Öncelikle kısaca sizi tanıyabilir miyiz? Ayrıca Eskişehir Şehir Hastanesi Spor Hekimliği Polikliniği'nde neler yapılıyor? Hangi hastalar size geliyor?
Ben Uzman Dr. Ahsen Oğul Toprak. 10 yılı aşkın süredir spor hekimliği alanında çalışmaktayım. 2019 yılında Süleyman Demirel Üniversitesi'nden uzmanlık eğitimimi aldıktan sonra Diyarbakır'da mecburi hizmetimi tamamladım. Akabinde Eskişehir'e geldim ve burada çalışmalarıma devam ediyorum.
HER YAŞTAN BİREY BAŞVURABİLİR
Spor Hekimliği Polikliniği'ne harekete katılmak isteyen her yaştan birey başvurabilir. Biz genellikle amatör sporcularımıza, profesyonel sporcularımıza, rekreasyonel sporcularımıza spor yaralanmalarının tanı, tedavi ve takiplerinde yardımcı olmaktayız. Onun dışında sezon öncesi değerlendirmelerini yapmaktayız. Eğer vitamin-mineral eksiklikleri varsa, performansını düşüren, onların reçeteleme işlemlerini yapmaktayız.
Yine bizim kliniğimizde bir izokinetik test cihazımız var. Bu cihazla beraber hastalarımızın adale kuvvet testlerini yaparak kuvvet dengesizlikleri ya da eksiklikleri varsa sezon öncesi değerlendirip uygun egzersiz reçetelerini ya da cerrahi sonrası değerlendirip tekrar spora dönüşünde risklerin minimize edilmesini amaçlıyoruz.
Yine aynı zamanda spora başlamak isteyen ama nereden başlayacağını bilmeyen bireylere destek oluyoruz polikliniğimizde. Kronik hastalıklarda, özellikle obezitede, diyabette, hipertansiyonda egzersizin metabolik faydalarından yararlanarak hastaların daha sağlıklı, daha az ilaç tüketerek mümkünse metabolik durumlarının düzelmesine destek olmaya çalışıyoruz.
KİŞİNİN KENDİ VÜCUDUNU TANIMASI GEREKİYOR
Peki hocam, spor yaparken yapılan en sık yanlışlar neler ve hastalar hangi durumlarda sizlere gelmeli? Spor yapanlara neler öneriyorsunuz?
Spor yaparken karşılaştığımız en büyük problem, aslında en büyük yanlışlardan biri, başlarken yüksek fiziksel performansa çok hızlı sürede ulaşmak için yanlış antrenman programlarının yazılıyor olması. Bu tarz durumlarda da işte sporcular ya antrenman programının yükünü kaldıramayıp sporu bırakıyorlar ya da yaralanmalarla karşımıza gelebiliyorlar. Öncelikle kişinin kendi vücudunu tanıması gerekiyor ve buna göre uygun antrenman programlarının çizilmiş olması gerekiyor. Antrenmanın yavaş yavaş, kademeli olarak artırılması, daha sağlıklı sürecin ilerletilmesini sağlar. En büyük yanlış bu diyebilirim.
SPORCULAR TOPARLANMAYA SÜRE AYIRMIYOR
Onun dışında spor yaparken toparlanmaya süre ayırmıyor sporcular. Ertesi gün tekrar aynı yükle spora dönebiliyorlar ve vücut bunu tolere edebiliyor. Düzenli beslenme ve uykuya dikkat etmeleri gerekiyor, bunları söyleyebilirim. Spor yaparken hepimizin ufak tefek kas ağrıları oluyor. Hastalarda tabii bu durumlarda daha çok geçer diye bekliyorlar. Biz de aynısını yapıyoruz ama geç başlangıçlı kas ağrısı sendromu dediğimiz bir durum var. Burada mesela spordan 12-24 saat sonrası kas ağrıları başlar. 72. saate kadar maksimuma ulaşır ve 5. günde yavaş yavaş sönümlenir. Eğer bu şekilde devam ediyorsa dinlenme ve su tüketimine dikkat ederek takip edebilirler kendilerini. Ancak kasın normal tonusunda bir sertleşme, tahtaymış gibi hissi varsa ya da idrar renginde koyulaşma, eşlik eden mide bulantısı varsa mutlaka bize gelmesi gerekiyor.
SPOR HEKİMLİĞİ POLİKLİNİĞİNE BAŞVURMALARI GEREKİR
Yine spor yaparken eklemden, kasta çıt patlama sesi gibi bir ses duyuldu.. Eklem hareket açıklığında ilerleyici bir kısıtlama oldu. Onun dışında renk değişikliği meydana geldi, 4 adımdan fazla yük verememe gibi eklemde bir zorlanma hissettiler. Şekil değişikliği oldu, uyuşma, karıncalanma meydana geldi. Eklemlerde takılma, kilitlenme, boşa çıkma hissi varsa Spor Hekimliği Polikliniği'ne başvurmaları, spora o anda devam etmemeleri gerekiyor.
YÜKLENMEYE DİKKAT ETMELERİNİ ÖNERİYORUM
Spor yapanlara genel olarak yüklenmeye dikkat etmelerini öneriyorum, en başta da söylediğim gibi. Antrenman hacim artışlarında özellikle bugün tolere ettikleri yükü yarın yüzde 50, yüzde 60 şeklinde artırmaktan öte, yüzde 10'ar artış yapmaları gerekiyor. Bunu haftalık yüzde 10'ar şeklinde planlamak, uzun vadede yaralanmadan spora devam etmek için çok önemli. Yine en büyük eksikliklerden biri spor programları hazırlanırken, mesela koşucu sadece koşuyor, yüzücü sadece yüzüyor ya da biri sadece yürümek istiyor. Aerobik dayanıklılık artırıcı bir egzersiz yapıyor. Diğer tarafta farklı bir sporcu sadece ağırlık antrenmanıyla kuvvet artırımı yapıyor. Ama biz egzersiz programını yaparken fiziksel uygunluğun tüm parametrelerini beraber değerlendiririz. Dengeyi, kuvveti, koordinasyonu, aerobik dayanıklılığı, esnekliği beraber artıracak programlara sahip olması gerekiyor sporcuların.
AĞRILARA YOL AÇABİLİYOR
Sosyal medyada gördüğümüz hızlı kilo verme ve yoğun egzersiz programları konusunda nelere dikkat edilmeli? Size bu gibi durumlar yüzünden sıkıntı yaşayıp gelen hastalar oluyor mu?
Sosyal medyada çok kısa sürede kilo vermeyi ya da kısa zamanda büyük fiziksel değişimler sağlamayı vadeden programlarla sık karşılaşıyoruz. Buradaki en önemli sorun, bu programların kişinin yaşı, mevcut sağlık durumu, fiziksel kapasitesi ve daha önceki egzersiz alışkanlığı dikkate alınmadan herkese uygunmuş gibi sunulmasıdır. Özellikle uzun süredir egzersiz yapmayan bir kişinin birdenbire çok yoğun antrenmanlara başlaması; kas-tendon yaralanmaları, eklem problemleri ve aşırı yüklenmeye bağlı ağrılara yol açabiliyor. Çok kısıtlayıcı diyetlerin yoğun egzersizle birlikte uygulanması ise yetersiz enerji alımı, sıvı-elektrolit dengesizlikleri, performans düşüşü ve toparlanmanın bozulması gibi sorunlara neden olabiliyor. Bu nedenle egzersizde temel yaklaşım, kişinin mevcut kapasitesine uygun bir düzeyden başlayıp yüklenmeyi kademeli olarak artırmaktır.
UYGUN ŞEKİLDE DEĞERLENDİRİLMESİ ÖNEMLİ
Güncel spor hekimliği önerileri de fiziksel aktivitenin kişiye göre planlanmasını ve kademeli ilerletilmesini destekliyor. Polikliniğimizde de kısa sürede kilo vermek amacıyla yoğun egzersize başlayan veya sosyal medyadan gördüğü programları kontrolsüz şekilde uyguladıktan sonra özellikle diz, ayak bileği, omuz ve bel bölgesinde ağrı ve yaralanmalarla başvuran kişilerle karşılaşıyoruz. Bazen kişiler ağrıya rağmen programa devam ediyor ve başlangıçta daha kolay yönetilebilecek bir problem uzayabiliyor. Bu nedenle sosyal medyadaki programları birebir uygulamak yerine, özellikle uzun süredir hareketsiz olanların veya bilinen bir sağlık problemi bulunanların egzersize başlamadan önce uygun şekilde değerlendirilmesi önemli. Hedefimiz mümkün olduğunca hızlı kilo vermek değil; sağlığı koruyarak, sürdürülebilir şekilde hareket etmek ve egzersizi yaşamın kalıcı bir parçası haline getirmek olmalı.
Hocam, şehrimizde spor yapan ve farklı branşlarda faaliyet gösteren çok sayıda sporcu var. Eskişehir’in tek spor hekimi olarak, kentimizdeki sporculara ve düzenli olarak spor yapan vatandaşlara neler önerirsiniz?
Özellikle kendi vücutlarının farkında olmalarını ve dinlemelerini öneririm. Spor yaparken ailede kalp hastalığı varsa, kendilerinin kardiyak bir sorunu varsa ya da spor yaparken çarpıntı, başarısı, baş dönmesi, göğüste sıkışma, nefes darlığı gibi bir durumla karşılaşıyorlarsa mutlaka sporu bırakıp ilgili branşlara gitmeleri gerekiyor. Özellikle yaralanmalardan sonra sporcular polikliniğimize başvuruyor. Ağrı ve şişliğin tedavisini hedefliyorlar, aslında bu yanlış bir durum oluyor. Ağrı ve şişlik geçtikten sonra biz rehabilitasyon aşamalarını planlamaya çalışırken hastalarımız genellikle kontrollerini kaçırıyorlar ve sahaya erken dönüş yapıyorlar. Ama yaralanmadan sonra yaralanma öncesi kas kuvvetine, dengesine ve hızımıza ulaşamadığımız zaman aynı eklemde ya da ilişkili eklemde yaralanmalarla tekrar karşılaşabiliyoruz. O yüzden rehabilitasyonun her aşamasına sadık kalmalarını öneririm sporcularımıza.
