RAND Corporation tarafından yürütülen ve JAMA Pediatrics dergisinde yayımlanan çalışmada, gençlerin yapay zekâyı bir tür “duygusal danışman” gibi kullanma eğiliminin kısa sürede belirgin şekilde arttığı tespit edildi. 2025’in başlarında yüzde 13 seviyesinde olan bu oran, yılın ilerleyen dönemlerinde yüzde 19’a yükseldi.
Gençler tavsiyeleri faydalı buluyor ancak gizleme eğilimi yüksek
Araştırmada 12 ile 21 yaş arasındaki katılımcıların büyük bölümünün yapay zekâdan aldığı önerileri “işe yarar” olarak değerlendirdiği görüldü. Bununla birlikte katılımcıların yaklaşık yüzde 63’ü, bu tür bir kullanımını çevresindeki insanlarla paylaşmadığını ifade etti.
Çalışmanın başyazarı RAND kıdemli araştırmacısı Ryan McBain, gençlerin yüz yüze destek mekanizmalarına erişiminde veya bunları kullanma konusunda zorluk yaşadığını, bu nedenle dijital araçlara yönelimin arttığını belirtti.
Uzmanlardan uyarı: yapay zekâ kriz yönetimi için tasarlanmadı
Ruh sağlığı uzmanları, sohbet robotlarının temel olarak kriz müdahalesi veya terapi amacıyla geliştirilmediğini vurgulayarak bu eğilimin risk oluşturabileceğine dikkat çekiyor. Özellikle yapay zekâ sistemlerinin kullanıcıyı aşırı derecede onaylama eğiliminde olması, hassas bireylerde yanlış inançları güçlendirebilecek bir unsur olarak değerlendiriliyor.
UC Berkeley bünyesindeki Kavli Etik, Bilim ve Toplum Merkezi’nden psikiyatrist Jodi Halpern, gençlerin gelişim döneminde insan ilişkilerinin kritik rol oynadığını, yapay sistemlerin ise bu ilişkileri taklit etmesinin sorun yaratabileceğini ifade etti.
“Yapay zekâ psikozu” tartışması
Uzmanlar, bazı durumlarda sohbet robotlarının kullanıcıyı sürekli doğrulayan yapısının sanrısal düşünceleri besleyebileceğini öne sürüyor. Bu tablo bazı araştırmacılar tarafından “yapay zekâ psikozu” olarak tanımlanıyor.
Erişim sorunları ve alternatif arayış
Uzmanlara göre gençlerin yapay zekâya yönelmesinin bir nedeni de ruh sağlığı hizmetlerine erişimdeki sınırlılıklar. Lisanslı terapist eksikliği ve uzun bekleme süreleri, dijital araçları alternatif bir “ilk başvuru noktası” haline getiriyor.
OpenAI ve benzeri şirketler ise platformlarında güvenlik önlemlerini artırdıklarını, riskli durumları tespit eden sistemler ve yönlendirme mekanizmaları geliştirdiklerini belirtiyor. Buna rağmen şirketler, ruh sağlığı alanındaki olası etkileri nedeniyle çeşitli yasal süreçlerle karşı karşıya bulunuyor.
Yasal düzenlemeler gündemde
ABD’de bazı eyaletler yapay zekâ tabanlı sohbet sistemlerinin kullanımına yönelik yeni düzenlemeler getiriyor. California ve New York, kullanıcıları kriz hatlarına yönlendirmeyi zorunlu kılan kurallar geliştirirken, Illinois ise yapay zekânın terapi amacıyla kullanımını tamamen yasaklayan daha sert bir yaklaşım benimsedi.
Öte yandan Character.AI gibi platformlar, 18 yaş altı kullanıcıların yapay zekâ karakterleriyle sohbet etmesini kısıtlayan yeni güvenlik politikalarını devreye aldı.
Uzmanlar, yapay zekânın yaygınlaşmasıyla birlikte özellikle genç kullanıcılar için hem fırsat hem de risklerin aynı anda büyüdüğüne dikkat çekiyor.
