Stanford Üniversitesi ve Arc Enstitüsü araştırmacıları, yapay zekanın sadece metin ve görsel değil, yaşamın temel yapı taşı olan DNA kodlarını da baştan sona yazabileceğini kanıtladı. Üretken yapay zeka modellerinin ilk kez eksiksiz bir genom tasarlamak amacıyla kullanıldığı çalışmada, yalnızca bakterileri hedef alan ve insan sağlığına tehdit oluşturmayan 16 yeni virüs başarıyla sentezlendi.
Evo1 ve Evo2 Yaşamın Dilini Kodladı
ChatGPT gibi büyük dil modellerinin metin dizilimlerini tahmin etme mantığıyla çalışan süreçte, "Evo1" ve "Evo2" adı verilen yapay zeka modelleri kullanıldı. Virüs, bakteri, bitki ve insan genetik kodlarıyla eğitilen yapay zeka, doğrudan kelimeler yerine yaşamın genetik şifresini tahmin etmeyi öğrendi.
Üretilen en umut verici 302 tasarımı laboratuvarda sentezleyen bilim insanları, 16 farklı fajın ölümcül E. coli bakterisini yok etmede tam başarı sağladığını ve bazılarının doğal virüslerden bile daha yüksek performans gösterdiğini saptadı.
Stanford Üniversitesi'nden Yardımcı Doçent Brian Hie, bulguların önemini şu sözlerle açıkladı:
"Bu, üretken yapay zeka tarafından tasarlanabilecek karmaşıklık düzeyinde bir sonraki adımı oluşturuyor. Üretken yapay zeka ilk kez eksiksiz bir genom tasarlamak, hücre içinde çoğalabilen ve başka işlevler görebilen bir yapı oluşturmak için kullanıldı. Bu durum bizim için tamamen yeni bir alan anlamına geliyor."
Antibiyotik Direncine Karşı Devrim Niteliğinde Tedavi Potansiyeli
Geliştirilen sentetik bakteriyofajların, mevcut antibiyotiklere karşı direnç kazanmış "süper bakterilerin" neden olduğu enfeksiyonların tedavisinde yeni kapılar aralaması bekleniyor. Uzmanlar, aynı yöntemin gelecekte genetik bozuklukları düzeltecek enzimler, kanser tedavisinde kullanılacak antikorlar ve kişiselleştirilmiş biyolojik ilaçlar geliştirmede kullanılabileceğini vurguluyor.
"Acil Biyogüvenlik Riskleri" Uyarısı
Teknolojinin sunduğu devasa potansiyelin yanı sıra biyoemniyet riskleri de bilim camiasını alarma geçirdi. Johns Hopkins Üniversitesi Sağlık Güvenliği Merkezi uzmanları Dr. Thomas Inglesby ve Dr. Moritz Hanke, Science dergisinde yayımlanan değerlendirmelerinde, yapay zeka ile zararlı patojenlerin veya biyolojik silahların tasarlanma riskine dikkat çekti.
Kötü niyetli kullanım ihtimaline karşı araştırmacılar, insanları enfekte edebilen karmaşık virüslerin eğitim veri tabanından tamamen çıkarıldığını ve denemelerin en üst düzey güvenlik önlemleri altında gerçekleştirildiğini bildirdi.
