NASA'nın 10 milyar dolarlık amiral gemisi James Webb Uzay Teleskobu (JWST), derin uzaydan büyüleyici ve bir o kadar da ürkütücü veriler aktarmaya devam ediyor. Gökbilimcilerin radarındaki yeni hedef, yıldızlarına çok yakın konumda bulunan ve yörüngelerini günler, hatta saatler içinde tamamlayan dev gaz kütlelerinin dahil olduğu "Sıcak Jüpiter" sınıfındaki HD 80606 b gezegeni oldu. Ancak bu gezegen, kendi sınıfındaki diğer örneklerden çok daha farklı ve acımasız bir rota izliyor.
Yörüngesi o kadar eliptik ki sıcaklık bir anda fırlıyor
Jüpiter’in kütlesinin yaklaşık 4 katı büyüklüğünde olan HD 80606 b, tam 111 gün süren son derece eliptik ve sıra dışı bir yörünge hareketine sahip. Bu yörünge yapısı, gezegeni belirli dönemlerde yıldızından çok uzağa fırlatırken, periastron (yıldıza en yakın nokta) döneminde ise onu güneş benzeri yıldızına adeta teğet geçecek kadar yaklaştırıyor.
James Webb’in Orta Kızılötesi Cihazı (MIRI) yardımıyla yapılan hassas ölçümler, bu yakınlaşma anında gezegenin üzerindeki atmosfer sıcaklığının bir anda 600 santigrat dereceye (1.100 Fahrenheit) kadar fırladığını gösterdi. Uzmanlar, bu şok ve ani ısı değişiminin gezegenin atmosfer kimyasını, bulut yapılarını tamamen altüst ettiğini belirtiyor.
Spektroskopi ile atmosferin kimyasal parmak izi çıkarıldı
NASA'nın Jet İtki Laboratuvarı'ndan (JPL) araştırma ekibi lideri Tiffany Kataria ve meslektaşları, bu ekstrem dünyanın gizemlerini çözmek için spektroskopi adı verilen gelişmiş bir ışık analiz tekniği kullandı. Elementlerin ışığı belirli dalga boylarında emip yayma özelliğinden yararlanan bu yöntem sayesinde, ev sahibinin ışığı gezegenin atmosferinden süzülürken gaz moleküllerinin adeta parmak izi çıkarıldı.
"Tam bir canavar yarattı" Araştırma lideri Tiffany Kataria, keşfe dair yaptığı açıklamada, "Sıcak Jüpiterleri zaten bildiğimiz en uç gezegenler olarak kabul ediyoruz ancak bu popülasyon içinde bile HD 80606 b en ekstrem olanlardan biri. Genellikle Sıcak Jüpiterlerin yıldızlarının hemen yanında sabit duran sıcak gaz devleri olduğunu düşünürüz, fakat bu gezegenin son derece eksantrik (eliptik) yörüngesi tamamen farklı bir canavar yaratıyor" ifadelerini kullandı.
Spitzer’in mirası James Webb ile taçlandı
Aslında HD 80606 b gökbilimciler için tamamen yeni bir keşif sayılmaz. "Kavrulan gezegen" unvanına sahip bu dünya, daha önce NASA'nın artık emekliye ayrılmış olan efsanevi Spitzer Uzay Teleskobu tarafından da kızılötesi spektrumda incelenmiş ve NASA’nın popüler bilim posteri serisine konu olmuştu.
Ancak James Webb, geçmişteki sınırlı verilerin çok daha ötesine geçerek gezegenin atmosferindeki metan ve karbondioksit gibi spesifik kimyasal izleri tarihte ilk kez bu kadar net bir şekilde ayırt etmeyi başardı. Araştırma ekibi, Webb’den elde edilen zengin veri setinin, gezegendeki sıcaklık artışının Spitzer dönemindeki tahminlerden çok daha şiddetli, dinamik ve acımasız olduğunu kanıtladığını aktardı. Keşfe ait ilk detaylı bulgular, Pasadena'da düzenlenen Amerikan Astronomi Topluluğu’nun (AAS) 248. toplantısında bilim dünyasıyla paylaşıldı.
