Dünya deniz trafiğinin en kritik noktası olan Hürmüz Boğazı, Şubat sonunda başlayan askeri operasyonların ardından tarihin en büyük lojistik krizlerinden birine sahne oluyor. İran'ın boğaz üzerindeki fiziki kontrolü ile ABD'nin teknolojik ve askeri liman ablukası, küresel enerji ve gıda güvenliğini tehdit eden bir "statüko" yarattı.
İran'dan "Yuan" şartlı geçiş kontrolü
4 Mart tarihinde boğazda tam kontrol sağladığını ilan eden İran Devrim Muhafızları, bölgeyi adeta bir gümrük kapısına dönüştürdü. Uluslararası hukuku zorlayan bu uygulamada, gemilerin geçişine izin verilmesi için Çin yuanı cinsinden fahiş ücretler talep ediliyor. Lübnan'daki çatışmaları gerekçe göstererek ateşkese rağmen geri adım atmayan Tahran, boğazı diplomatik bir koz olarak kullanmaya devam ediyor.
ABD'nin "Karşı Abluka" stratejisi
İran'ın boğazı bir gelir ve baskı kapısına çevirmesine karşılık ABD, 13 Nisan itibarıyla "Karşı Abluka" (Counter-Blockade) hamlesini başlattı. CENTCOM komutasındaki operasyonla İran kıyı şeridi tamamen mühürlendi.
Saptırılan Gemiler: İran ile ticari bağı olan veya Tahran'a geçiş ücreti ödeyen en az 39 gemi rotasından saptırıldı.
El Koymalar: İki petrol tankerine "yasa dışı finansmana aracılık" gerekçesiyle el konuldu.
Trump'ın Uyarısı: ABD Başkanı, İran'a ödeme yapan hiçbir geminin güvenli geçiş garantisi altında olmayacağını ilan ederek ticari gemileri zor bir seçimle baş başa bıraktı.
Lojistik felaket: 20 bin denizci mahsur
Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) verileri, krizin insani boyutunu gözler önüne seriyor. Basra Körfezi'nde yaklaşık 2.000 gemi ve 20.000 denizci, çapraz ateş ve karşılıklı engellemeler nedeniyle açık denizde mahsur kalmış durumda. Bölgedeki tanker trafiği %70 oranında azalırken, 150'den fazla dev gemi güvenlik riski nedeniyle boğazın hemen dışında demirleyerek belirsiz bekleyişini sürdürüyor.
Gıda ve yakıt krizinin eşiğinde
Hürmüz'deki tıkanıklık sadece enerji fiyatlarını değil, küresel tarımı da vurdu. Dünyanın en önemli gübre hammadde çıkış noktalarından birinin kapanması, gıda fiyatlarında ani yükselişleri tetikledi. Birleşmiş Milletler (BM), bu durumun devam etmesi halinde özellikle gelişmekte olan ülkelerde milyonlarca insanı etkileyecek bir "küresel açlık acil durumu" ilan edilebileceği uyarısında bulunuyor.
Enerji piyasalarında "Körfez Sonrası" senaryoları
Analistler, bu çift taraflı ablukanın petrol fiyatlarını 110 dolar seviyelerine sabitlediğini ve alternatif rotaların (Ümit Burnu veya Panama Kanalı gibi) bu hacmi kaldıramayacağını belirtiyor. Bölgedeki askeri gerginlik azalsa bile, döşenen mayınlar ve karşılıklı konulan ambargolar nedeniyle ticaretin normale dönmesinin aylar, hatta yıllar alabileceği öngörülüyor.
