Kuzey Kutbu üzerindeki kutup girdabı, kayıtlara geçen en erken tarihte zayıflayarak dağılırken güçlü El Nino etkisi kış mevsiminin nasıl geçeceğine ilişkin belirsizliği artırdı. Atmosferdeki bu iki güçlü etkenin hava koşulları üzerindeki mücadelesinde hangi tarafın belirleyici olacağı henüz bilinmiyor. Uzmanlar, önümüzdeki haftalarda Kuzey Amerika ve Avrupa'da daha etkili soğuk hava dalgalarının yaşanabileceğine dikkat çekiyor.
Kutup girdabı, Kuzey Kutbu'nun soğuk havasını çevreleyen ve atmosferin üst katmanlarında etkili olan güçlü bir rüzgar sistemi olarak biliniyor. Her sonbaharda kutup gecelerinin başlamasıyla oluşan bu yapı, yer yüzeyinin yaklaşık 16 ila 48 kilometre üzerindeki stratosfer tabakasında bulunuyor ve Kuzey Yarım Küre'nin kış hava koşullarını etkileyebiliyor.
KUTUP GİRDABI ALIŞILMADIK DERECEDE ERKEN ZAYIFLADI
Son haftalarda giderek zayıflayan kutup girdabında rüzgarların yön değiştirdiği ve stratosferin hızla ısındığı büyük ani stratosferik ısınma olayı yaşandı. Bu tür gelişmelerin ardından kutup havası Kuzey Yarım Küre'nin daha güney kesimlerine ilerleyebiliyor ve soğuk hava dalgalarının görülme ihtimali artabiliyor.
Büyük stratosferik ısınma olayları genellikle ocak ve mart ayları arasında meydana geliyor. Daha önce kaydedilen en erken olaylar 1968 ve 2025 yıllarında 28 Kasım'da yaşanmıştı. Bu yılki bozulmanın ise daha erken gerçekleşmesi dikkat çekti.
Wisconsin-Madison Üniversitesinden meteorolog Andrea Lopez Lang, gelişmenin olağanüstü olduğunu belirterek tarihsel verilerin bu kadar erken yaşanan bir olayı açıklamakta yetersiz kalabileceğini söyledi. Bazı araştırmalar El Nino'yu zayıf kutup girdabı ve daha sık görülen büyük bozulmalarla ilişkilendiriyor. Ancak St Andrews Üniversitesinden atmosfer bilimci Simon Lee, bu olayda El Nino'nun rolünün henüz kesinleşmediğini vurguladı.
ABD VE AVRUPA'DA İLK SOĞUK HAVA DALGASI
Kutup girdabındaki bozulmayla bağlantılı olabilecek soğuk hava dalgasının ABD ve Avrupa'nın bazı bölgelerinde etkili olması bekleniyor. Kuzey Amerika ve Avrupa üzerine yayılan kutup havasının hafta sonuna kadar sürmesi, sıcaklıkların ise perşembe veya cuma günü en düşük seviyelere inmesi öngörülüyor.
ABD'nin doğu kesimleri ile Kuzeybatı Avrupa'da mevsimin ilk yaygın don olaylarının görülmesi bekleniyor. Mississippi Nehri'nin doğusunda kalan ABD bölgelerinde bahardan bu yana en soğuk hava yaşanabileceği, sıcaklıkların kasım ortalamasının yaklaşık 4 ila 8 derece altında kalabileceği belirtiliyor. Kuzey Avrupa'da da benzer soğukların etkili olması bekleniyor.
Ancak mevcut soğuk hava dalgasının uzun sürmeyeceği tahmin ediliyor. Gelecek hafta ABD'nin doğusunda ve diğer bazı bölgelerde sıcaklıkların yeniden mevsim normallerinin üzerine çıkması bekleniyor.
Massachusetts Teknoloji Enstitüsünden (MIT) iklim bilimci Judah Cohen, bu haftaki soğukları daha büyük bir sürecin başlangıcı olarak değerlendirdi. Cohen'e göre stratosferdeki bozulmanın alt atmosfer katmanlarına ulaşması genellikle birkaç hafta sürüyor. Bu nedenle kasım sonu veya aralık başında Kuzey Amerika'nın doğusu ile Kuzey Avrupa'da daha etkili soğuk hava koşulları görülebilir.
EL NİNO SOĞUK HAVA BEKLENTİSİNİ DEĞİŞTİREBİLİR
Kutup girdabındaki bozulmalar her zaman uzun süreli ve şiddetli soğuklara yol açmıyor. Özellikle mevsimin erken döneminde yaşanan bu tür olayların etkisi, El Nino gibi geniş çaplı atmosferik sistemlerin baskısıyla sınırlanabiliyor.
El Nino'nun güçlü etkisinin bu kış sıcaklıkları artırabileceğini düşünen uzmanlar bulunuyor. Wisconsin-Madison Üniversitesinden Lopez Lang, El Nino'nun atmosfer üzerinde belirgin bir etki oluşturacağını ve yaşanabilecek soğukların tipik bir kış mevsiminin dışına çıkmayabileceğini belirtti.
ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresinin (NOAA) Kimyasal Bilimler Laboratuvarında araştırma fizikçisi olan Amy Butler da önümüzdeki ay ABD'nin kuzey kesimlerinde sıcak hava ihtimalinin daha yüksek olduğunu söyledi. Butler, bu durumun muhtemelen El Nino ile bağlantılı olduğunu değerlendirdi.
MIT'den Judah Cohen ise El Nino'nun etkisinin belirleyici olacağı yönündeki yaklaşımın kesin kabul edilmemesi gerektiğini savundu. Cohen'e göre soğuk hava koşullarının ortaya çıkıp çıkmayacağını anlamak için kutup girdabının davranışını izlemek gerekiyor.
Oklahoma Üniversitesinden meteoroloji doçenti Jason Furtado da küresel ısınmanın etkisine dikkat çekti. Kış mevsimlerinin geçmişe kıyasla ortalama olarak daha sıcak geçtiğini belirten Furtado, bu nedenle olası soğuk hava dalgalarının değerlendirilmesinde sıcaklıkların göreceli olarak ele alınması gerektiğini ifade etti.
KIŞ BOYUNCA YENİ BOZULMALAR YAŞANABİLİR
NOAA'dan Amy Butler, mevcut bozulmanın ardından kutup girdabının yeniden güçlenmesinin beklendiğini ve yaşanan olayın kalıcı etkilerinin sınırlı kalabileceğini söyledi. Bununla birlikte uzmanlar, kış mevsiminin ilerleyen dönemlerinde kutup girdabında yeni bozulmalar yaşanabileceği ihtimalini de göz ardı etmiyor.
Lopez Lang, bu kış bir başka büyük bozulmanın yaşanmasına şaşırmayacağını belirterek asıl etkilerin sonraki olayla ortaya çıkabileceğini dile getirdi. Bilim insanları, El Nino'nun mu yoksa kutup girdabının mı hava koşulları üzerinde daha fazla belirleyici olacağını önümüzdeki haftalarda gözlemleyecek.
