Ramazan, bayram derken yine bir döngünün sonuna geldik. Sofraların bereketi, mesajların samimiyeti, duaların huzuru… Hepsi bir süreliğine içimizi ısıttı. Kırgınlıklar ertelendi, dertler biraz olsun ötelenmiş gibi oldu. Bayram sabahlarının o tanıdık telaşı, kapı kapı dolaşan çocukların neşesi, büyüklerin hayır duaları… Birkaç günlüğüne de olsa hayatın yükünü hafifletti.
Ama şimdi o kısa molanın ardından yeniden hayatın sert yüzüyle karşı karşıyayız. Bayramın son günüyle birlikte, ertelenen gerçekler adeta kaldığı yerden değil, daha da ağırlaşarak geri dönüyor.
Herkesin derdi kendine, ama artık bu dertler giderek ortaklaşıyor. Çünkü yaşadığımız ekonomik tablo bireysel olmaktan çıktı, toplumsal bir sıkışmışlığa dönüştü. Eskiden “herkes kendi imkânına göre yaşar” denirdi; bugün ise imkânların daralması herkesi aynı çizgide buluşturuyor: Geçinme mücadelesi. Ramazan boyunca “idare ederiz” denilen birçok mesele, bayramdan sonra kapımızı daha güçlü çalmaya başladı. Alışverişte “şimdilik böyle olsun” diyerek geçiştirdiğimiz eksikler, faturalar, kira yükü, mutfak masrafları… Hepsi üst üste binerek daha görünür hâle geldi.
Yüksek enflasyon artık sadece bir ekonomik terim değil; mutfaktaki yangının adı. Pazara çıkan herkes, aynı ürünü bir hafta arayla bile farklı fiyatlarla almak zorunda kalıyor. Raflardaki etiketler sabit durmuyor. Düşük ücret politikaları ise insanların emeğinin karşılığını alamamasının yeni normali hâline geldi. Çalışan kesim için ay sonunu getirmek başlı başına bir başarı hikâyesine dönüşmüş durumda. Üstelik buna her gün neredeyse alıştığımız akaryakıt zamları eklendi. Ulaşım maliyetleri arttıkça bu artış zincirleme şekilde her ürüne yansıyor. Tam “daha ne olabilir” derken, bir de “savaş farkı” gibi yeni gerekçelerle karşı karşıyayız. Küresel gelişmelerin etkisi elbette inkâr edilemez; ancak bu etkilerin doğrudan vatandaşın omuzlarına yüklenmesi, zaten ağır olan yükü daha da katlanılmaz hâle getiriyor. Bütün bunlar bize şunu söylüyor: Önümüzdeki dönem, bugünden daha kolay olmayacak. Belki de asıl mesele tam burada başlıyor. Çünkü insanlar artık sadece bugünü değil, yarını da düşünerek kaygılanıyor. “Ay sonunu nasıl getiririm?” sorusunun yerini yavaş yavaş “Bu gidişle yarın ne olacak?” sorusu alıyor. Gelecek belirsizliği, ekonomik zorluklardan daha ağır bir yük hâline geliyor. Bir başka dikkat çeken nokta ise toplumdaki psikolojik yorgunluk. Sürekli artan fiyatlar, değişen ekonomik dengeler ve belirsizlikler, insanların sadece cebini değil, ruh hâlini de etkiliyor. Umutla sabır arasındaki çizgi giderek inceliyor. İnsanlar artık sadece geçinmek değil, biraz olsun nefes alabilmek istiyor.
Bayramlar umut demektir deriz. Doğrudur. Ama umut, sadece birkaç günlüğüne hissedilen bir duygu olmamalı. Bayramda kurulan sofraların bereketi, bayram sonrasında da devam edebilmeli. Eğer bayramdan sonra geriye sadece daha ağırlaşmış bir gerçeklik kalıyorsa, burada durup düşünmek gerekiyor. Şimdi baş başayız. Dertlerimizle, sorunlarımızla ve belirsizliklerimizle… Ama belki de bu yüzleşme, bir şeyleri daha açık görmemize vesile olur. Çünkü gerçeklerle yüzleşmeden hiçbir sorun çözülmüyor. Sorunları konuşmadan, tartışmadan ve çözüm üretmeden sadece zamanın geçmesini beklemek, mevcut tabloyu değiştirmiyor. Belki de artık en çok ihtiyaç duyduğumuz şey, sadece sabretmek değil; daha güçlü bir toplumsal dayanışma, daha şeffaf bir ekonomik yaklaşım ve daha gerçekçi çözümler. Çünkü bu tabloyu tek başına bireylerin omuzlaması mümkün değil.
Hayat, bizden artık daha fazla dayanıklılık, daha fazla sabır ve belki de en çok da daha fazla çözüm talep ediyor. Asıl mesele ise şu: Bu taleplere kim, nasıl ve ne kadar cevap verecek?
