Türkiye ekonomisinin iki temel direği, küçük esnaf ve çiftçi, bugün aynı soruyu soruyor. Bu iki kesimin açıklamaları gazetemize haber olarak da yansıyor. Sorunun özeti, yarın nasıl ayakta kalacağız? Eskişehir’de Bakkal ve Bayiler Odası Başkanı İsmail Hakkı Ördek’in açıklamalarıyla Alpu Ziraat Odası Başkanı Hasan Murat Var’ın mısır üreticileri adına yaptığı çağrı, aslında aynı ekonomik tablonun iki ayrı yüzünü ortaya koyuyor. Bir tarafta siftah yapmadan kepenk kapatma endişesi yaşayan esnaf, diğer tarafta aylarca emek verip ürettiği mısırı hangi fiyattan satacağını bilemeyen çiftçi var.
SORUNLAR ORTAK
Esnafın sorunu artan kiralar, elektrik, su, doğalgaz, vergi, SGK ve Bağ-Kur primleri, banka kesintileri ve yüksek kredi maliyetleri. Çiftçinin sorunu ise mazot, gübre, elektrik, tohum, sulama, işçilik ve nakliye giderleri.
Her iki kesim de maliyetlerin altında eziliyor. Üstelik yalnızca bugünü kurtarmaya çalışmıyor, gelecek yıl işini sürdürebilmenin hesabını yapıyor.
ESNAF KREDİYE, ÇİFTÇİ GARANTİLİ ALIMA MUHTAÇ
İsmail Hakkı Ördek’in sicil affı, düşük faizli kredi, vergi ve SGK borçlarının yapılandırılması, Bağ-Kur prim gün sayısının 7 bin 200'e indirilmesi talepleri yıllardır gündemde olan sorunların artık ertelenemez noktaya geldiğini söylüyor.Sicili bozulan esnaf bankanın kapısından geri dönüyor. Borcu olan esnafın borçlanarak ayakta kalması da mümkün olmuyor. Krediye ulaşamayan, yüksek faizle borçlanmak zorunda kalan küçük işletme giderek daralıyor.
Bir de zincir marketlerin ve büyük işletmelerin karşısında rekabet etmeye çalışan mahalle esnafı var.Oysa mahalle bakkalı yalnızca mal satan bir işletme değildir. Mahallenin sosyal hayatının, dayanışmasının ve yerel ekonomisinin parçasıdır. Küçük esnafın tasfiyesi, yalnızca bir dükkânın kapanması anlamına gelmez.
295 BİN TONLUK İTHALATIN ÜRETİCİYE ETKİSİ
Alpu Ziraat Odası Başkanı Hasan Murat Var’ın gündeme getirdiği 295 bin tonluk mısır ithalatı da aynı ekonomik anlayışın sorgulanmasını gerektiriyor.Üretici aylarca tarlasına su veriyor, elektrik ve mazot harcıyor, gübre ve tohum alıyor. Hasat zamanı geldiğinde ise biçim ve nakliye masraflarıyla karşı karşıya kalıyor. Bu aşamada ithalat kararı gündeme geliyor.Yerli üreticinin ürünü tarladayken ithalatın zamanlaması nasıl belirleniyor? Yurt içindeki üretim, stok ve ihtiyaç hesapları kamuoyuyla neden açık biçimde paylaşılmıyor?
ÇAĞRI ÖNEM TAŞIYOR
Hasan Murat Var’ın TMO’ya çağrısı bu nedenle önemlidir. İthalatın gerekçesi açıklanmalı, yerli ürünün satış dönemi korunmalı, Toprak Mahsulleri Ofisi üreticinin karşısına yalnızca açıklama yapan değil, alım yapan bir kurum olarak çıkmalıdır.Çiftçi ürününü sattığında borcunu kapatabilmeli, ailesinin geçimini sağlayabilmeli ve gelecek yıl yeniden ekim yapabilecek gücü bulmalıdır.Aksi durumda üretimden uzaklaşan çiftçinin yerini ithalatın doldurması kaçınılmaz hale gelir.
ÜRETEN KESİM KAZANAMIYOR
Esnaf ile çiftçinin talepleri birbirinden farklı görünse de temel sorunların aynı olduğu görülüyor. Üreten, çalışan ve ticaret yapan kesimlerin ekonomik sistem içinde giderek güç kaybetmesidir. Bir ülkede çiftçi ürettiği üründen para kazanamıyor, esnaf sattığı maldan geçimini sağlayamıyorsa burada yalnızca bireysel işletmelerin sorunu yoktur. Ekonominin üretim ve bölüşüm düzeninde ciddi bir sorun vardır. Üstelik bu iki kesimin yaşadığı sıkıntı birbirini de besliyor. Çiftçinin geliri düşerse alışverişi azalıyor. Esnafın işi daralınca yerel ticaret geriliyor. Piyasadaki durgunluk derinleştikçe küçük işletmeler daha fazla borçlanıyor.
KISIR DÖNGÜ
Bu kısır döngüyü kırmanın yolu, üreticiyi ithalat baskısı karşısında korumaktan, esnafı yüksek finansman maliyetlerinden kurtarmaktan ve üretim ekonomisini güçlendirmekten geçiyor. Kredi destekleri, borç yapılandırmaları ve sicil affı elbette gereklidir. Ancak bunlar tek başına yeterli değil. Esnafın satış yapabildiği, çiftçinin ürününü maliyetinin üzerinde ve sürdürülebilir bir fiyatla satabildiği bir ekonomik ortam oluşturulmalıdır.
ÜRETEN AYAKTA KALMALIDIR
Eskişehir’in Alpu Ovası'nda mısır üreten çiftçiyle kent merkezinde kepenk açan bakkalın beklentisi aslında aynı: Emeğinin karşılığını almak ve yarınından emin olmaktır. TMO hasatta sahada olmalıdır. Esnafın finansmana erişimi kolaylaştırılmalı. Vergi, prim ve borç yükleri yeniden ele alınmalı. Küçük işletmelerin büyük sermaye karşısında ezilmesini önleyecek düzenlemeler yapılmalıdır. Ekonominin gücü yalnızca ithalat rakamlarıyla, büyüme oranlarıyla veya finans piyasalarındaki hareketlilikle ölçülemez. Tarlada üretim yapan çiftçinin, dükkânında hizmet veren esnafın durumuna da bakmak gerekir. Çünkü çiftçi üretemezse soframız, esnaf ayakta kalamazsa mahallemiz kaybeder. Üretenin kazanamadığı, esnafın yaşatamadığı bir ekonomi sürdürülebilir değildir. Çiftçinin ürünü para etmeli, esnafın dükkânı açık kalmalıdır. Üretim ekonomisinin başlangıç noktası budur.