Kasım ayı geldi mi alışveriş çılgınlığı başlıyor. Vitrinlerde “Efsane Kasım”, “Şahane Cuma”, “Muazzam İndirimler” yazıları bu ay sıkça görülüyor. Yüzde 50, yüzde 60, hatta yüzde 70 indirim ilanları karşımıza çıkıyor. Televizyonlar, internet siteleri, sosyal medya reklamları tüketiciyi alışverişe çağırıyor. Peki, gerçekten indirim mi yapılıyor, yoksa tüketiciye indirim yapıldığı mı söyleniyor?
YAPAY İNDİRİM
Tüketiciyi Destekleme Derneği Genel Merkez Tüketici Adaleti Komisyonu Başkanı Av. Hayri Eryılmaz'ın açıklaması, bu sorunun üzerinde düşünmemiz gerektiğini ortaya koyuyor. Eryılmaz'a göre bazı firmalar, kampanya öncesinde ürün fiyatlarını yapay biçimde yükseltiyor, ardından yükseltilmiş fiyatın üzerini çizerek büyük indirim yapmış gibi bir görüntü oluşturuyor. Normal satış fiyatı 2 bin lira olan bir montun fiyatı önce 4 bin liraya çıkarılıyor. Ardından kasım kampanyasında yüzde 50 indirim etiketiyle yeniden 2 bin liraya satılıyor. Tüketici de büyük fırsat yakaladığını düşünüyor. Oysa ortada gerçek bir indirim yok. Sadece fiyatın etrafında oluşturulmuş bir algı var.
KISTASLAR VAR
Öncelikle sorun yalnızca ahlaki bir ticaret sorunu da değildir. Tüketicinin korunması için yasa ve yönetmelik var. Önemli olan bunların ne kadar etkili uygulandığı konusudur. Tüketici, ihtiyacı olmayan ürünü satın almaya teşvik edilirken, bir de sahte indirim oyunlarıyla karşı karşıya bırakılıyor. Daralan gelirler, artan hayat pahalılığı ve kredi kartı borçları arasında ayakta kalmaya çalışan vatandaşın cebine göz dikiliyor.
Ticaretin temelinde güven olmalıdır. Güvenin olmadığı yerde reklamın, kampanyanın ve büyük indirim sloganlarının da anlamı kalmaz.
TİCARETİN KAZANANI KİM?
Eskişehir Lokantacılar ve Kasaplar Esnaf Odası Başkanı Murat Arnik'in açıklamaları, kentte başka bir ticaret tartışmasını gündeme taşıdı.
Gastronomi festivali, yöresel ürün günleri, lezzet şenlikleri, istediğin kadar festival uydur. İsimler değişiyor, tabelalar değişiyor, organizasyonlar farklı başlıklarla karşımıza çıkıyor. Şehir dışından gelen satıcılar, Eskişehir'de ticaret yaparken yerel esnaf hangi koşullarda rekabet ediyor?
MESELE ÇOK AÇIK
Bu organizasyonları kim düzenliyor? Stantları kim kiralıyor? Parayı kim topluyor? Ticari kazanç kimin cebine giriyor? Bunlar cevaplanması gereken sorular olarak önümüzde duruyor. Elbette gastronomi festivallerine, yöresel ürünlerin tanıtılmasına, farklı kültürlerin Eskişehir'de buluşmasına karşı çıkılamaz. Tam tersine, böyle etkinlikler kent yaşamına ve turizme katkı sağlayabilir.
KAMUSAL YARAR NEREDE?
Ancak kültürün tanıtılması başka, ticari organizasyon yapılması başkadır.
Bir etkinliğe gastronomi festivali adını vermek, o organizasyonu kendiliğinden kamusal yarar sağlayan bir faaliyete dönüştürmez.
Eskişehir'in kendi üreticisi, kendi kasabı, lokantacısı, şarküterisi ve küçük esnafı dururken, bu şehrin ekonomik imkânlarından kimlerin yararlandığı sorgulanmalıdır. Alpu'nun, Bozan'ın, Sivrihisar'ın ürünleri var. Eskişehir'in kendine özgü lezzetleri, üreticileri ve işletmeleri var.
ESNAF HERGÜN VERGİ ÖDÜYOR
Şimdi, Eskişehir’de gecesini gündüzüne katan bir lokantacı düşünelim. Vergisini, SGK ve BAĞ-KUR primlerini yatırıyor. Elektrik, su, doğalgaz, personel maaşı, belediye giderleri ve diğer masraflarla boğuşuyor.
Kapısını açtığı her gün bir maliyetin altına giriyor. Küçük esnafın ayakta kalabilmesi için yalnızca müşteri bulması yetmiyor. Vergisini, kirasını ve çalışanının ücretini ödeyebilmesi gerekiyor. Yerel esnafın tabi olduğu yükümlülükler ile bu organizasyonlara katılan işletmelerin yükümlülükleri aynı mı? İzinler hangi şartlarla veriliyor? Kamu arazisi hangi bedelle tahsis ediliyor? Denetimler nasıl gerçekleştiriliyor?
KURDELE KESMEK
Esnaf kepenk kapatmamak için mücadele ederken, yöneticilerin festival açılışlarında kurdele kesmesi ve etkinliklere katılması, yerel esnaf açısından nasıl değerlendiriliyor? Elbette protokolün etkinliklere katılmasında tek başına bir sakınca yok. Ancak aynı yöneticilerin kendi şehirlerinin esnafının yaşadığı sorunlara da kulak vermesi gerekiyor. Bir gün de festival alanında değil, esnafın dükkânında oturup derdini dinlemek gerekir.Kirasını ödeyemeyen, personel maaşını denkleştiremeyen, vergi ve prim borçlarıyla boğuşan esnafın sorunlarına çözüm üretmek, kurdele kesmekten çok daha önemlidir.
DÜŞEN GÖREVLER
Burada belediyelere, valiliğe, ilgili kamu kurumlarına ve meslek kuruluşlarına düşen sorumluluk açıktır. Kamu alanlarında düzenlenen ticari organizasyonların izinleri, şartları, gelirleri ve denetimleri şeffaf biçimde açıklanmalıdır.
Bir şehir yalnızca festivallerle, reklamlarla ve indirim afişleriyle kalkınmaz. O şehrin üreticisi, esnafı, tüketicisi ve emeği korunursa kalkınır. Ticaretin kuralları herkes için aynı mı, yoksa güçlü olanın ve organizasyonu yapanın lehine mi işliyor?Bu soruya verilecek yanıt, hem tüketicinin hem de Eskişehir esnafının geleceği açısından önem taşıyor.
