10 Kasım, yalnızca bir büyük önderin aramızdan ayrılışının yıl dönümü değildir. Aynı zamanda kendimizle, ülkemizle ve Cumhuriyetimizle yüzleşme günüdür.

29 Ekim Cumhuriyet Bayramı'nı büyük bir coşkuyla kutladık. Şimdi 10 Kasım'da Cumhuriyetimizin kurucusu, büyük devrimci Mustafa Kemal Atatürk'ü anacağız. Anıtkabir'e ziyaretler yapılacak, sirenler çalacak, bayraklar yarıya indirilecek, meydanlarda törenler düzenlenecek. Atatürk'ün sözleri okunacak, konuşmalar yapılacak.

ANLIYOR MUYUZ?

Atatürk'ü gerçekten anlıyor muyuz, yoksa onu yalnızca belirli günlerde hatırladığımız, siyasi çıkarlarımıza göre yorumladığımız bir tarihsel figüre mi dönüştürüyoruz? Bugün Türkiye'nin içinde bulunduğu tabloya bakalım. Her alanda büyüyen bir yozlaşma var. Bir zamanlar ayıplanan davranışların bugün sıradanlaşmaya başladığı bir toplum düzeniyle karşı karşıyayız. Oysa Atatürk'ün kurduğu Cumhuriyetin temelinde yalnızca bağımsızlık yoktu. Ahlak, liyakat, eşitlik, üretim, kamuculuk, toplumsal dayanışma ve çağdaşlaşma da vardı.

ATATÜRK'ÜN CUMHURİYETİ

Atatürk, kendisine sunulan imkânları kişisel zenginliğe ve gösterişe dönüştüren bir lider değildi. Çankaya Köşkü'ndeki mütevazı yaşamı, devlet yönetiminde kişisel ihtirasların değil, milletin çıkarlarının esas alınması gerektiğini gösteriyordu. Cumhuriyet, bir avuç insanın refahını büyütmek için değil, milletin tamamını ayağa kaldırmak için kurulmuştu. Savaştan çıkmış, yoksul ve üretim imkânları sınırlı bir ülkeyi fabrikalarla donatmak, demiryolları yapmak, tarımı geliştirmek, sanayiyi kurmak ve eğitimi yaygınlaştırmak Cumhuriyetin temel hedefleriydi.

Şeker fabrikalarından demir çelik tesislerine, Sümerbank'tan Etibank'a kadar atılan adımların arkasında bağımsız bir ekonomi kurma iradesi vardı.

Çünkü Atatürk biliyordu: Siyasi bağımsızlık, ekonomik bağımsızlıkla tamamlanmadığı sürece eksiktir.

EŞİTLİK YERİNİ GÖSTERİŞE BIRAKTI

1960'lı ve 1970'li yılların Türkiye'sinde herkesin hayatı kolay değildi. Yoksulluk vardı, imkânsızlıklar vardı. Ancak toplumun ortak değerleri, insanlar arasındaki dayanışma ve gelecek umudu daha güçlüydü. Çocuklar arasındaki ekonomik farklılıklar bugünkü kadar gösterişli bir tüketim kültürüne dönüşmemişti.

Devlet okulları, devlet hastaneleri, öğretmenler ve kamu hizmetleri toplumun ortak güvencesiydi. Bugün kaybettiğimiz bazı değerleri yeniden hatırlamak zorundayız.

LİYAKAT

Para, insanın değerini belirleyen ölçü haline geldi. Makam, servet ve gösteriş; emek, bilgi, dürüstlük ve liyakatin önüne geçti. Televizyon dizilerinden sosyal medyaya kadar lüks yaşamın sürekli özendirildiği bir düzen yaratıldı. Toplumun önemli bir bölümü geçim mücadelesi verirken, ekranda sınırsız tüketim ve gösteriş hayatın doğal haliymiş gibi sunuluyor.

KÖYLÜ MİLLETİN EFENDİSİDİR

Atatürk'ün bu sözü, bir duvar süsü ya da törenlerde tekrarlanan güzel bir cümle değildir. Cumhuriyetin köylüye, üreticiye ve emeğe verdiği değerin ifadesidir.

Atatürk, köylünün üretmeden yaşayamayacağını, ülkenin de üretmeden bağımsız olamayacağını biliyordu.

Bugün ise köyler boşalıyor, gençler toprağını terk ediyor, çiftçi üretim maliyetleri karşısında zorlanıyor. Tarım arazileri imar baskısıyla küçülüyor, hayvancılık geriliyor, temel gıda ürünlerinde ithalata bağımlılık artıyor.

Bir zamanlar kendi kendine yeten bir ülke olma hedefiyle yola çıkan Türkiye'nin, üreticisini korumakta zorlanması üzerinde düşünmemiz gerekiyor.

GEÇMİŞTE KALMADI

Atatürk'ü yalnızca geçmişin büyük komutanı olarak görmek, onun düşünce dünyasını eksik anlamaktır. O, mevcut kurumların milletin ihtiyaçlarını karşılamadığı yerde yenilerini kuran bir devrimciydi.

Afet İnan'a yaptığı açıklamada devrimi, mevcut kurumları değiştirerek milletin ilerlemesini sağlayacak yeni kurumlar oluşturmak olarak tanımlıyordu.

Bu anlayış, bugüne de ışık tutuyor. Kuldan yurttaş yaratmanın, ümmet düzeninden ulus bilincine geçmenin, bilimi ve aklı toplumsal yaşamın merkezine koymanın mücadelesiydi. Atatürk'ün 1922'de millet olarak yaşamaya ilişkin sözleri de bu dönüşümün önemini anlatıyordu.

ATATÜRK'ÜN YÜKSELİŞİ, MİLLETİN ARAYIŞIDIR

Son yıllarda Anıtkabir'e yapılan ziyaretlerde görülen büyük artış, toplumun Atatürk'e ve Cumhuriyet değerlerine duyduğu bağlılığın önemli bir göstergesidir. Milyonlarca insan, özellikle 10 Kasım'da Ata'sının huzuruna gidiyor. Gençler, çocuklar, aileler Anıtkabir'de buluşuyor.

Bu ilgiyi yalnızca bir anma geleneği olarak değerlendirmek doğru olmaz.

Toplum, zor zamanlarda ortak değerlerine, bağımsızlık düşüncesine ve Cumhuriyetin kuruluş felsefesine yeniden sarılıyor.

Atatürk'ün yükselişi, aynı zamanda milletin adalet, eşitlik, güven, üretim ve aydınlık bir gelecek arayışının da ifadesidir. Bir yandan Atatürk'ün adını anıp diğer yandan Cumhuriyetin kurumlarını, üretim ekonomisini, kamusal sorumluluğu ve liyakat anlayışını zayıflatmak büyük bir çelişkidir.10 Kasım'da yalnızca yas tutmayalım. Onun bağımsızlık mücadelesini, devrimci iradesini, üretim anlayışını, bilime ve akla verdiği değeri yeniden hatırlayalım. Onun yaktığı bağımsızlık ve Cumhuriyet meşalesi yolumuzu aydınlatmaya devam edecek.