Eskişehir Büyükşehir Belediye Meclisi'nde Kurşunlu Külliyesi'nin geleceği tartışılıyor. Bir tarafta külliyenin Büyükşehir Belediyesine tahsis edilmesini isteyenler, diğer tarafta hukuki sürecin tamamlanmasını bekleyenler var. Ancak bu tartışmada asıl konuşulması gereken konu biraz geri planda kalıyor: 500 yılı aşkın tarihi geçmişe sahip bir eserin geleceği nasıl güvence altına alınacak?

Kurşunlu Külliyesi, sıradan bir belediye binası, kültür merkezi ya da ticari işletme değildir. Osmanlı döneminden günümüze ulaşan, Eskişehir'in tarihsel ve kültürel kimliğinin önemli parçalarından biridir. Dolayısıyla burası için karar verirken kimin yöneteceğinden önce ne yapılacağı, nasıl korunacağı ve hangi işlevle yaşatılacağı açıklanmalıdır.

ÇÖZÜM DEĞİL

Büyükşehir Belediye Başkanı Ayşe Ünlüce'nin, külliyenin Büyükşehir Belediyesine tahsis edilmesi için girişimde bulunması elbette değerlendirilebilir. Odunpazarı Belediye Başkanı Kazım Kurt'un da bölge esnafının talebini dile getirmesi anlaşılabilir. Ancak bir kamu kurumundan diğerine geçiş, tek başına çözüm değildir.

Çünkü bugün Kurşunlu Külliyesi'sine kültür varlığı olduğu için, su tesisatı çekilemiyor, tuvalet yok. Ziyaretçilerin ihtiyaçları için yanındaki caminin tuvaletleri kullanılıyor. Şimdi soralım: Bu koşullarda Büyükşehir Belediyesi burada nasıl bir hizmet verecek? Külliyeyi hangi amaçla kullanacak? Ziyaretçi kapasitesi, temizlik, bakım, güvenlik ve günlük işletme ihtiyaçları nasıl karşılanacak? Bunlar ayrıntı değil, yönetim planının temel unsurlarıdır.

MÜDAHALE MÜMKÜN DEĞİL

Üstelik tarihi bir yapıya bugünün ihtiyaçlarını karşılamak adına gelişigüzel müdahale etmek de mümkün değildir. Her uygulamanın yapının tarihsel dokusuna, mimari özelliklerine ve koruma ilkelerine uygun olması gerekir.

Önce proje açıklanmalıdır.Büyükşehir Belediyesi külliyeyi istiyorsa, öncelikle ne yapmak istediğini kamuoyuyla paylaşmalıdır.

Külliye hangi amaçla kullanılacak? Kültür ve sanat faaliyetleri mi düzenlenecek? El sanatları, geleneksel üretim ve sergiler mi ön plana çıkarılacak? Turizm ve tarih bilinci için nasıl bir merkez oluşturulacak?

Bunların hepsi konuşulabilir. Ancak tarihi yapının dokusuna zarar verebilecek, yangın riski oluşturabilecek uygulamalardan özellikle kaçınılmalıdır.

Örneğin fırın gibi ateş ve yüksek sıcaklık gerektiren faaliyetlerin böyle bir yapıda oluşturabileceği riskler göz ardı edilemez. Tarihi eserlerde yangın yalnızca binayı değil, yüzyılların birikimini de yok edebilir.

VAKFIN DEDİĞİ OLSAYDI

Bu nedenle tahsis talebinden önce kapsamlı bir işletme, restorasyon, altyapı ve yangın güvenliği projesi hazırlanmalıdır. Yıllar önce sayman yönetim kurulu üyesi olduğum Anadolu Türk Kalp Vakfı'nın önerisi neden değerlendirilmedi?

Kurşunlu Külliyesi'nin geçmişinde bugün yaşanan tartışmalar açısından hatırlanması gereken önemli bir girişim daha var.Yıllar önce külliyenin yarısına sahip olan Anadolu Türk Kalp Vakfı'nın, buranın yüksek tansiyon merkezi olarak değerlendirilmesi yönünde bir önerisi olmuştu.

Bu öneri, tarihi yapının toplumsal bir sağlık hizmetiyle buluşturulmasını amaçlıyordu. Eğer o dönem Odunpazarı Belediyesi tarafından kabul edilip hayata geçirilseydi, bugün yaşanan sorunların bir bölümü belki de hiç ortaya çıkmayacaktı.

BUGÜN KONUŞMAK KOLAY

Kurşunlu Külliyesi'nin geçmişteki durumunu da unutmamak gerekiyor. Bakımsızlık, ilgisizlik ve zamanın yıpratıcı etkileri nedeniyle yapı ciddi sorunlarla karşı karşıyaydı.1999 yılının sonlarında, doktor arkadaşlarımızla birlikte Anadolu Türk Kalp Vakfı'nı kurduğumuz dönemde külliyenin geleceği için girişimlerde bulunduk. Daha sonra çatının onarılması, bahçenin temizlenmesi, aydınlatma çalışmalarının yapılması ve kurşun kaplamalarla ilgili çalışmalar için çaba gösterdik. Ahmet Ataç'ın desteğiyle bahçeden iki kamyon çöp çıkarıldı.Bunları geçmişte yapılmış çalışmaları sahiplenmek için değil, Kurşunlu Külliyesi'nin bugünkü durumuna nasıl gelindiğini ve bu yapının korunması için geçmişte kimlerin ne tür çabalar gösterdiğini hatırlatmak için anlatıyorum.

SİYASİ İNATLAŞMA

Külliye siyasi inatlaşmanın konusu olmamalıdır. Bugün Büyükşehir Belediyesi ile Vakıflar arasında yürütülen görüşmelerin, Odunpazarı Belediyesi ile yaşanan tahliye sürecinin ve meclisteki siyasi tartışmaların ötesine geçmek gerekiyor.

Kurşunlu Külliyesi, belediyeler arasında kimin yöneteceği üzerinden yürütülecek bir rekabetin konusu değildir. Eskişehir'in ortak kültür mirasıdır.

Büyükşehir Belediyesi'nin talebi samimiyse, kamuoyunun önüne somut bir proje koymalıdır. Vakıflar da yalnızca hukuki ve idari süreçlere dayanarak hareket etmek yerine yapının geleceğine ilişkin çözümün parçası olmalıdır. Ben o yapıyı tek başıma 15 yıl kordum. Eskişehir'in ihtiyacı yeni bir yetki tartışması değil, tarihi eseri koruyacak, yaşatacak ve gelecek kuşaklara aktaracak ortak akıldır. Unutmayalım: Kurşunlu Külliyesi'ni kimin işleteceği elbette önemlidir. Ama asıl mesele, 500 yılı aşkın tarihi olan bu eseri 500 yıl daha yaşatabilmektir.