Geçtiğimiz gün gazeteye gelirken bir baktım, ayağımdaki ayakkabının kenarı yırtılmış. Tamir olacak gibi de değil… Beklemediğimiz bir anda, beklemediğimiz bir masraf kapısı açıldı. Kendi kendime, “Birinin nasibi var bugün, onu karşılayacaksın!” dedim. Öyle ya… Birileri para harcayacak, birileri de evine ekmek götürecek. Benim öyle marka takıntım falan da olmaz. Elbette “Hem karnımız doysun, hem çocuğumuza oyuncak olsun, hem de eşeğimize yem olsun” diyecek halimiz yok. Ne demişler; “Ayağını sıcak tut, başını serin, sonra düşünme derin derin!” Yunus Emre Halk Çarşısı'nda ayakkabı satan sevgili kardeşim Fevzi Beysel'i aradım. “Fevzi Bey, işyerinde misin?” Aldığım “Evet” cevabıyla soluğu çarşıda aldım. Selam verip oturdum. Biraz sonra bizim Seyfi Çekiç de geldi. Hasret giderdik, hoş beş ettik. Çaylarımızı içerken kendilerine takıldım: “Ben marka bir mağazaya gitseydim kimse bana çay ısmarlamazdı. İyi ki buraya gelmişim, hiç olmazsa çayları beleşe getirdim!”

İşleri sordum. Her iki arkadaşım da çarşının kıdemli esnaflarından. Çok şikâyet etmeseler de konuşmalarından gelecek adına endişeli olduklarını hissettim. Özellikle çarşıya insan hareketliliği sağlayan ESKİ ofislerinin önümüzdeki aylarda taşınacak olması onları düşündürüyor. Zaten zor şartlarda ayakta kalmaya çalışan esnaf, bu taşınmanın işlerini daha da zorlaştıracağını düşünüyor.

Sohbetten çıkardığım sonuç şu: Esnafın yarına dair endişesi var! Eskiler, “Dükkân kapısı hak kapısıdır” derler. Doğrudur. Ama esnafın da geçindirmek zorunda olduğu bir ailesi, hesabı kitabı var. Dükkânı sabah açmak yetmiyor, akşam kepengi indirirken ertesi güne umutla bakmasını sağlayacak bir kazanç da gerekiyor. Yunus Emre Halk Çarşısı'ndaki esnaf öyle büyük sermaye sahipleri değil. Kendi yağlarıyla kavrulmaya çalışan insanlar. Tek dertleri çarşıyı yeniden bir cazibe merkezi haline getirmek. Hatta bana Mısır Çarşısı'yla ilgili görüntülü bir haberi gösterip, “Biz de böyle bir şey mi yapsak?” diye sordular. Yani küçük esnaf gerçekten bir çıkış yolu arıyor. Peki, karşı karşıya oldukları giderler ne? Kira, SGK primi, elektrik, yakıt, vergi, personel giderleri… Bir de korumaya çalıştıkları küçük sermayeleri var.

Elektrik sayacı müşteri gelip gelmediğine bakmıyor, kira günü satış yapıp yapmadığınızı sormuyor. Vergi ve SGK priminin de işlerin iyi gidip gitmediğiyle ilgisi yok. Bir yanda artan giderler, diğer yanda alım gücü düşen vatandaş… Vatandaş harcayamıyor, esnaf satamıyor. Üstelik çarşıya hareketlilik sağlayan kurumların taşınması gibi kararlar da küçük esnafı doğrudan etkiliyor. Elbette kurumların taşınma gerekçeleri olabilir. Ancak böyle kararlar alınırken o bölgede ekmeğini kazanan esnafın da düşünülmesi gerekmez mi? Bir binanın taşınması kolay olabilir. Peki, çevresindeki esnafın kaybını kim hesaplayacak?

Eskiden esnaf kâr etmeyi düşünürdü, şimdi günü kurtarmayı kâr sayıyor.

Oysa bir çarşıyı çarşı yapan yalnızca dükkânları ve tabelaları değildir. Orada ekmeğini kazanan esnaf, kurulan dostluklar ve yapılan çay sohbetleridir. Ben o gün ayakkabımı aldım, çayımı içtim, dostlarımla sohbet ettim. Ama aklımda bir soru kaldı:

Esnaf bugün günü kurtarmayı kâr sayıyorsa, yarın neyi kaybettiğimizi konuşmak için çok geç olabilir.